نخست

تصمیم دارم از این به بعد بیشتر درباره‌ی موسیقی بنویسم.

دوم

موسیقی متن طهران روزهای آشنایی مهرجویی ساخته‌ی بهروز صفاریان قابل دسترسی است؟ کسی از شما خبر دارد؟ بدجور دنبالش‌ام.

سوم

کارن همایونفر قول داده بود یک کپی از موسیقی متن فیلم سلطان را لطف کند و به این‌جانب بدهد. یادش رفته گویا. کارن جان بدجور منتظرم.

چهارم

ترانه‌ی فرانسوی فیلم سالاد فصل فریدون جیرانی را یادتان هست؟. شیفته‌ی آن ترانه‌ام. ترانه‌ی رهایم نکن با صدای زیبای ژاک برل را از این لینک اختصاصی که برای‌تان گذاشته‌ام دانلود بفرمایید. اینجا

پنجم

این هم برگردان فارسی من از ترانه‌ی جاودانه و زیبای گلوریا گینور. ترانه‌ی یک عمر. از این لینک اختصاصی که برای‌تان گذاشته‌ام دانلود بفرمایید. اینجا

اولش ترسیده بودم

گیج و درمانده بودم

فکر می‌کردم بدون تو در کنارم

دیگر نمی‌توانم زندگی کنم

ولی من شب‌های بسیاری از سر گذراندم

با این فکر که تو چقدر به من بد کردی

من قوی شدم

یاد گرفتم چطور ادامه بدهم

و حالا تو برگشته‌ای

از جایی دیگر

و با آن نگاه غمگین که بر چهره داری

می‌گویی که آمد‌ه‌ای اینجا مرا ببینی

اگر برای یک لحظه هم شده می‌دانستم

تو برخواهی گشت که مزاحمم شوی

قفل لعنتی در را عوض می‌کردم

نمی‌گذاشتم وقت رفتن کلید را ببری

First I was afraid

I was petrified

Kept thinking I could never live

without you by my side

But I spent so many nights

thinking how you did me wrong

I grew strong

I learned how to carry on

and so you’re back

from outer space

I just walked in to find you here

with that sad look upon your face

I should have changed my stupid lock

I should have made you leave your key

If I had known for just one second

you’d be back to bother me

حالا پایت را از این در بیرون بگذار

برو هرجا که می‌خواهی ول بگرد

چون اصلا به اینجا خوش نیامده‌ای

تو همان کسی نبودی که با خداحافظی ات آزرده‌ام کردی؟

فکر می‌کنی من خرد شدم

فکر می‌کنی گوشه‌ای می‌افتم و می‌میرم؟

اوه نه

من دوام خواهم آورد

تا زمانی که عشق را می‌شناسم

می‌دانم که زنده خواهم ماند

همه زندگی‌ام را برای زندگی کردن می‌گذارم

همه زندگی‌ام را برای رستگار شدن می‌گذارم

و دوام خواهم آورد

دوام خواهم اورد

Go on now go walk out the door

just turn around now

’cause you’re not welcome anymore

weren’t you the one who tried to hurt me with goodbye

you think I’d crumble

you think I’d lay down and die

Oh no, not I

I will survive

as long as i know how to love

I know I will stay alive

I’ve got all my life to live

I’ve got all my love to give

and I’ll survive

I will survive

من تمام نیروی گذشته‌ام را بازیافتم

که نشکنم

سخت کوشیدم که تکه‌های دل شکسته‌ام را جمع کنم

و با احساس تاسف برای خودم

شب‌های بسیاری از سر گذراندم

می‌گریستم

و حالا سرم را بالا می‌گیرم

نگاهم کن

آدم تازه‌ای شده‌ام

دیگر اسیر یک آدم کوچک نیستم

دیگر عاشق تو نیستم

و تو حس می‌کردی که ناخوانده خواهی آمد

و انتظار داشتی که باز در دستت باشم

ولی حالا من تمام عشقم را

نثار کسی می‌کنم که دوستم دارد

It took all the strength I had

not to fall apart

kept trying hard to mend

the pieces of my broken heart

and I spent oh so many nights

just feeling sorry for myself

I used to cry

Now I hold my head up high

and you see me

somebody new

I’m not that chained up little person

still in love with you

and so you felt like dropping in

and just expect me to be free

now I’m saving all my loving

for someone who’s loving me

نخست

پنج شش روز پیش از … تماس گرفتند و نظرم را درباره‌ی داوری‌های جشن خانه‌ی سینما و خود این جشن جویا شدند و من هم پاسخ دادم و البته تا به حال منتشر نکرده‌اند. دلیلش برایم مهم نیست. فعلا انتقاد کردن بر ضد جشن خانه‌ی سینما و به هر قیمت توی سرش زدن، مد روز است. من هم از پیروی از مد و همصدایی با نق نقوها بیزارم. قبلا هم برایم جالب بود کسانی که در جشنواره فجر دولپی در حال خوردن و التذاذ و لاسیدن و  ماسیدن‌‌اند چرا جشنواره که تمام می‌شود کلی علیه شرایط آن داد وا اسفاها سر می‌دهند و خود را همچون یک زخمی و قربانی که ده روز فقط زجر کشیده معرفی می‌کنند.

من چه آن‌جا و چه این‌جا نیمه‌ی پر لیوان را می‌بینم، چون سی سال است از سیاه‌نمایی و توی سر هر حرکت فرهنگی زدن چیزی نصیب این قشر pseudo opposition  روشنفکر نشده، قشری که رویش نمی‌شود روراست مخالفت خودش را با ریشه و کنه یک سیستم بیان کند و به زعم خودش فکر می‌کند با press مطبوعاتی که بیشتر به یک جوک شبیه است و اصلا در حد و قواره‌ی مناسبات کشوری چون ایران نیست ـ چه این سوی ماجرا و چه آن سو‌ ـ اوضاع را به سمت مطلوب خود که فروپاشی کلیت یک حرکت فرهنگی برای ناکارآمد نشان دادن مجریان است سوق خواهد داد. حساب نقد و نظر منصفانه به کنار. در کجای دنیا فیلمساز و بازیگر و … که نامزد نشده‌اند رفتارهایی چنین کودکانه نشان می‌دهند که «من بهتر بودم و چرا انتخابم نکردید».

هر جشنواره‌ای سلیقه‌ای دارد و داورانش هم سلیقه‌ای. نه برگزیده شدن یک نفر بیان‌گر ارزش کار اوست و نه نادیده گرفتن یک هنرمند نشان از عدم شایستگی او دارد. این قضیه‌ی حکومت سلیقه‌ی داوران از یک جشنواره‌ی‌ پیش پا افتاده‌ی محلی تا جشنواره‌ی کن با شدت تمام حضور دارد و با هیچ سفسطه‌ای هم نمی‌توان کمرنگش کرد. این همه رفتار کودکانه از سوی کسانی که برگزیده نمی‌شوند و از آن طرف مجیزگویی چاپلوسانه‌ی کسانی که برگزیده می‌شوند واقعا تاسف برانگیز و قابل تامل است. این فرهنگ سیاه و سفید به این زودی‌ها عوض نخواهد شد. انتقاد را می‌توان به دور از کینه و حسادت بیان کرد و نیازی نیست یک هنرمند به گدایی جایزه بیفتد. این جایزه‌ها که آثار را جاودان نمی‌کنند. فقط یک بازی سرگرم کننده و البته ضروری‌اند.  !Show must go on

دوم

حتما خبر دارید که عالی‌جناب پاچینو برای «تو جک را نمی شناسی» برنده‌ی جایزه‌ی  امی شد. درووووود.  چند ماه پیش دوستی از مجله‌ای تماس گرفت و به دلیل زمینه‌ی تحصیلی‌ام خواست که بر این فیلم نقد بنویسم. من هم مشتاقانه پذیرفتم ولی فردایش خود او تماس گرفت و گفت رئیسش به دلیل مغایرت مضمون فیلم با شؤونات …، مخالفت کرده که نقدی بر آن نوشته شود. واقعا مفرح است. انگار که فیلم‌های سینمای جهان بر اساس آیین نامه‌ی سینمای ما ساخته می‌شوند…. بگذریم. اتانازی از مقوله‌های توجه برانگیز و مورد مناقشه در پزشکی است و  انصافا کار ساده‌ای هم نیست، چه برای انجام دهنده‌اش و چه داوطلبش. من واقعا نظری در این‌باره ندارم. خدا نصیب نکند… فقط بهترین پرداخت سینمایی اتانازی را که دیده‌ام  ـ و البته در یک فیلم بسیار قابل توجه و ارزشمند ـ خدمت‌تان معرفی می‌کنم که اگر ندیده‌اید ببینید. قبلا در مطلب مربوط به سینما و اعتیاد درباره‌اش نوشته بودم. آن تکه را این‌جا تکرار می‌کنم:

« در فیلم هجوم بربرها(دنی آرکان)… یک استاد دانشگاه که در مراحل واپسین یک بیماری بی درمان است برای کاستن درد و فراموشی آن به هروئین پناه می‌برد، به سرعت به آن وابسته می‌شود و سرآخر تصمیم می‌گیرد همین افیون و تخدیر را سپر ترس خود از مرگ کند؛ در مرگی که بی شباهت به یک آیین نیست. او و خانواده و چند تن از دوستان به ویلایی سرسبز می‌روند و شبی را با هم با مرور خاطرات گذشته به صبح می‌رسانند. سپس استاد با تک تک همراهان خداحافظی می‌کند تا شاهد یکی از عجیب‌ترین اتانازی‌های تاریخ سینما باشیم. برایش رگ می‌گیرند و به تعداد همراهان هروئین داخل ست سرم تزریق می‌کنند و او با رویای یکی از نوستالژی‌های روزگار جوانی‌اش که از قضا رویایی از جنس سینماست از دنیا می‌رود. گویش فرانسوی و رشته‌ی دانشگاهی و ظاهر و خصوصیات این کاراکتر بی‌درنگ بیننده‌ی آشنا را به یاد میشل فوکو می اندازد… اتانازی هنوز  از مناقشه‌های حل نشده در دنیای غرب است. تجویز هروئین در این فیلم هم به پیشنهاد یک پزشک است.»

شما هم اتانازی در سینما سراغ دارید؟

سوم

این را از دست ندهید. شرمنده که نمی‌توانم به منبع فارسی لینک دهم یا ترجمه‌اش را بنویسم.

http://www.snopes.com/quotes/mrgorsky.asp

چهارم

(بخشی از شهر قصه که یکی از لطیف‌ترین عاشقانه‌های فولکلور است)

…

-          عاشقم. عاشق بی دلم من

-          دلت کجاست؟

-          فنا شد. فنای اون چشا شد

-          کدوم چشم؟

-          همون چشم که خوابو برده

-          کدوم خواب؟

-          خوابی که ازم فرار کرد

-          کجا رفت؟

-          تو باغچه

-          باغچه کجاست؟

-          تو باغه

-          کدوم باغ؟

-          باغی که تو شهر رویاس

-          رویا کجاس؟

-          تو خوابه

-          کدوم خواب؟

-          همون خواب که از چشَم رفت

-          کدوم چشم؟

-          همون چشم که غرق آب شد

-          کدوم آب؟

-          همون آب که سیل آورده

-          کدوم سیل؟

-          همون سیل که اشک آورده

-          کدوم اشک؟

-          همون اشک که از چشَم ریخت

-          کدوم چشم؟

-          همون چشم که غرق خونه

-          کدوم خون؟

-          همون خون که از دل اومد

-           کدوم دل؟

-          دلی که اسیر زلفه

-          کدوم زلف؟

-          زلفی که چو شب سیاهه

-          کدوم شب؟

-          همون شب که تو چشاته

-          کدوم چشم؟

-          همون چشم که مست مسته (نگو که دلم شکسته)

       همون چشم که پر شرابه (نگو که حالم خرابه)

       چشمی که همه‌ش امیده

-          امید کجاست؟

-          بر آبه

بالاخره نوشتن فیلمنامه‌ی  جدیدم به نام پرده‌ها تمام شد. این هم بخشی از آن. داغ و دست اول. امیدوارم که ساخته شود. پرده‌ها در فضای نوآر و تریلر است، با شخصیت‌هایی که محال است از یاد ببرید.

کاوه(رو به نادر): نکنه می‌خوای اینجا رو تبدیل به بنگاه کاریابی کنی رفیق؟ اسم شریفت راستی؟

نادر: کوچیک شمام. نادر.

کاوه: آره آقا نادر. کارت می‌گیره تو نمیری. از این بر بیابونی تا بخوای بیکار رد می‌شه.

نادر: سرزبونی آقا… (؟)

کاوه: مخلص شما کاوه. ایشون هم امیر. از آشنایی‌تون هم خوشبخته. مگه نه امیر؟

امیر: چاکریم .

کاوه: من و امیرخان از بچگی بچه محل بودیم. بعدش ما رفتیم یه کم بالاتر. اینا موندن. ولی دلمون همون پایین کنار هم بود. دو سالی می‌شه که دوباره جستمش. می‌خوایم با هم یه کاری بزنیم.

نادر: هیچ چی به از رفاقت نیست. ما رو ببین تنها اینجا. از دارو ندار دنیا یه ننه‌ی پیر  داریم که فرستادیمش تهرون پیش آبجی‌مون.

کاوه: آره ولی شراکت خیلی با رفاقت نمی‌خونه.

نادر: بسته به آدمشه. خلق و خوی آدم ذاتیه. آدم حسابی که عوض نمی‌شه. مشکل از ناحسابیاس.

نوام چامسکی پیش از هر چیز یک زبان‌شناس و البته مهمترین زبان‌شناس چند دهه‌ی اخیر است؛ کسی که پس از سوسور و ویتگنشتاین بیشترین نقش را در تکامل و گسترش دانش زبان‌شناسی داشته است. ژاک دریدا اندیشمند بزرگ معاصر و تبیین‌گر مفهوم ساختار شکنی اثر ارزشمند خود با نام  «از گراماتولوژی» را بر پایه‌ی بسیاری از آراء و نظریات چامسکی بنا کرده است.

در آغاز مستند فرانسوی «چامسکی و شرکا» ادعا می‌شود چامسکی بزرگترین اندیشمند و روشنفکر زنده‌ی معاصر است. اگر بدبینانه به تفاوت‌های بنیادین ریشه اندیشه‌ی نوین فرانسه و آلمان نگاه کنیم شاید بشود بر حسب این ادعا، نادیده گرفتن کسی چون یورگن هابرماس آلمانی، آخرین بازمانده‌‌ی مکتب فرانکفورت، را توجیه کرد.

مستند چامسکی و… بیوگرافی تصویری نوام چامسکی و گذری بر حال و احوال او نیست. این مستند ابدا به کاراکتر دانشمند و زبان‌شناس چامسکی ربط ندارد و بر وجه دیگر شخصیت او به عنوان یک ناراضی و تئوری‌پرداز سیاسی ضدامپریالیسم متمرکز است. فعالیت‌ها و نظریات سیاسی چامسکی اصل و اساس این مستند ضد آمریکایی است که بی عدالتی، آزادی، سانسور و نقش و اهمیت رسانه‌ها را در ساز و کار قدرت در سراسر این کره‌ی خاکی از شیلی و ویتنام تا فرانسه و آمریکا مورد بررسی قرار می‌دهد. ظاهرا سازندگان این مستند در یک رویکرد کاملا ایدئولوژیک و با پیش فرض‌هایی لایتغیر به سراغ موضوع رفته‌اند و کمترین دغدغه‌ای برای کشف همه‌ی حقیقت در جستجوهای‌شان وجود نداشته است. از این رو فیلم چیز تازه‌ای درباره‌ی محتوای کلی اندیشه‌‌ی چامسکی به مخاطبی که او را از پیش می‌شناسد ارائه نمی‌دهد.

کاراکتر چامسکی چندلایه است و نظریات سرراست و سهل الوصولی ندارد. او تلاش می‌کند (یا لااقل وانمود می‌کند) تحلیل صادقانه و درستی از اوضاع داشته باشد و واقعیت و حواشی را به نفع نیت درونی‌اش تغییر ندهد. برای نمونه در یکی از معدود حضورهای چامسکی در فیلم، کسی از او درباره‌ی نقش و نفوذ دولت آمریکا در رسانه‌های آمریکایی می‌پرسد و چامسکی بر خلاف یک پاسخ دم دستی و کلیشه‌ای که انگ چنین پرسش‌هایی است، هرگونه نقش دولت آمریکا در رسانه‌ها را انکار می‌کند و وقتی با شگفتی حاضران روبرو می‌شود یک مثال خیلی کاربردی درباره‌ی امتناع رسانه‌های آمریکایی از درج خبردرباره‌ی کمک آمریکا به اسرائیل درجریان انتفاضه‌ی سال ۲۰۰۰  مطرح می‌کند که البته باز هم چندان متقاعد کننده نیست!

مستند چامسکی و شرکا در واقع بیشتر مستندی درباره‌ی «… وشرکا» است. بخش زیادی از فیلم بدون حضور چامسکی به نقب و تردیدافکنی در مفاهیمی همچون آزادی در غرب، سلطه‌ی حکومت‌ها و سانسور رسانه‌ها می‌پردازد. رویکرد یکسویه و ضد نئوکانی فیلم به قدری غلیظ است که اگر فیلم به زبان فرانسه نبود و یا تیتراژ آغازین نداشت می‌شد شک کرد که این مستند هم دستپخت مایکل مور دموکرات‌پرست باشد! پس از اقبال فرانسوی‌ها به فیلم مایکل مور در کن و اهداء نخل طلا به او، رویکرد به شدت چپ‌گرا و ضد راست این مستند فرانسوی اصلا دور از انتظار نیست.

فیلم مواد آرشیوی بسیار غنی و پر و پیمانی دارد: از عکس‌های کارگران معدن در شیلی ـ که چامسکی در آغاز گفتگویش به تابلویی از آن‌ها بر دیوار محل کارش اشاره و از قتل عام این کارگران یاد می‌کند ـ تا تصاویری از قدیمی‌ترین تبلیغ‌های تلویزیونی از تظاهرات در حمایت از سیگار کشیدن بانوان و البته سیگار مورد علاقه‌ی پزشکان آمریکایی و…  و البته تصاویر آرشیوی به روزتری از جنگ و نکبت و بدبختی در همه جای کره‌ی مفلوک زمین.

رویکرد به شدت ایدئولوژیک فیلم را می‌توان در تلاش ریشه‌جویانه‌‌اش برای تاکید بر نقش امپریالیسم در گسترش دخانیات جستجو کرد. نمونه‌ی خیلی جالب و سرگرم کننده‌ی دیگر، مربوط به گفتگوهای شبکه‌ی دست راستی Fox با دانشمندی است که برخلاف نظریه‌ی پرطرفدار «گرم شدن کره‌ی زمین و اثر گلخانه‌ای»  ـ که ال گور و دمکرات‌ها برای همه‌گیری آن تلاش بسیار به خرج داده‌اند ـ معتقد است زمین در حال سرد شدن است و طبعا سازندگان این مستند این نظریه را هم جزو توطئه‌ی نئوکان‌ها ارزیابی کرده‌اند. شاید مهمترین مشکل مستند چامسکی و شرکا همین باشد که به شدت در چارچوب پیش فرض‌های ایدئولوژیک خود درجا می‌زند و فضایی یکسویه از سیاست آمریکا ترسیم می‌کند. در هر حال دست کم بخش مهمی از رویکرد «امپریالیستی» آمریکا در روزگار دمکرات‌ها شکل گرفته و در یک نگاه منطقی و بی‌طرفانه نمی‌توان گروهی را مبرا از جنایت دانست و به عنوان سمبل عدالت و آزادی مطرح کرد و همه‌ی نکبت «امپریالیسم» را به گروه مقابل نسبت داد! با همه‌ی گزینش‌های تحمیل شده بر فیلم، بیننده‌ی چنین مستندی می‌تواند مجموعه‌ی متنوعی از مواد مستند و یا بازسازی شده را پیش رو ببیند و خود به قضاوت بنشیند.

شخصا ترجیح می‌دادم به جای این تکرار مکررات، مستندی درباره‌ی شخصیت چند پهلو و اندیشمند چامسکی می‌دیدم که یک زبان‌شناس و نظریه پردازسیاسی را همزمان به تصویر بکشد. در حضور بسیار کمرنگ چامسکی در این مستند، گوشه‌هایی از شخصیت منحصر به فرد او جلوه‌گر است. در تصویر آرشیوی یکی از سخنرانی‌های چامسکی، او پیش از شروع خطابه‌ رو به حضار می‌کند و می‌گوید: «من چشم‌های شما را نمی‌بینم چون شما در تاریکی و سیاهی نشسته‌اید لطفا شما هم به چشم‌های من نگاه نکنید!»

توضیح: این مستند را در جشنواره‌ی فیلم فجر سال ۸۷ دیدم.

به این میله‌های زنگ زده سوگند

تو تنها سلول خوب این بدنی

***

هنوز نگاه تو پیداست

در جان بی‌جان پنجره‌ها

در دلشوره‌های سرد سنگ

توی شعرهای دلتنگ

***

به ضربه چهار همین پای بوق قسم

تو بهترین سرباز این برجک متروکی

روی خطوط پیشانی‌ات

نت‌های مادرانه‌ی مغمومی است

وقتی ستاره می‌شمری

آواز دل‌گرفته‌ات

بر صورتک ماه تیغ می‌زند

***

چشمم به راه تو سرخ شد

زیر پایم علف، سبز ‌

و در خیال نبودنت

موی شقیقه‌ام سفید…

آه آزادی!

***

دور شده‌ام

از روزگار تو

از خاطرات سوگوار تو

و عاشقانه‌هایی که باد برد

خدا نگهدار تو

اگر قصد نوشتن دارید و می‌خواهید نوشته‌های‌تان را برای نشر به مطبوعات بسپارید لازم است که ظاهر نوشته‌تان دافعه‌برانگیز و شلخته نباشد. باور کنید این یک ضرورت است و جز این، چندان جدی گرفته نخواهید شد.

در آغاز اگر می‌توانید این لینک را به دقت بخوانید:

http://blog.khabgard.com/?id=1564547662

این هم چند نمونه برای درست نوشتن:

می روم غلط است

می‌روم درست است

کتاب ها غلط است

کتاب‌ها درست است

جمله ی غلط است

جمله‌ی درست است ( برخی از نشریات به جای جدا کردن ی ، شکل کوچک آن را بالای ه می‌گذارند )

اینجا غلط است

این‌جا درست است

چنانکه غلط است

چنان‌که درست است

دیوانه وار غلط است

دیوانه‌وار درست است

آنرا غلط است

آن‌را غلط است

آن را درست است

کافی است به جای زدن کلید  SPACE بعد از جزء اول کلمه‌های بالا، SHIFT  و SPACE  را همزمان بگیرید و بعد جزء دوم را تایپ کنید.

چند پیشنهاد ساده‌ی دستوری

۱-     بعد از فعل، «را» نیاورید

غلط: کتابی که به من داده بودی را به اصغر دادم

درست: کتابی را که به من داده بودی به اصغر دادم

۲-     از فعل نمی‌باشد و می‌باشد و مشتقات آن‌ها استفاده نکنید.

هم حس ناخوشایندی ایجاد می‌کنند و هم مشخص شده که از نظر دستوری هیچ پایه و اساسی ندارند.

غلط: این مغازه باز می‌باشد

درست: این مغازه باز است ( زیباتر نیست؟)

۳-     از ترکیبات عربی عجیب و غریب کمتر استفاده کنید.

معادل‌های بهتری برای بسیاری از آن‌ها داریم؛ ظاهر بسیار آزاردهنده‌ای به نوشته‌تان می‌دهد و …

و قس علی هذا     به جایش بنویسد: و چیزهایی از این دست، و بر این روال و…

من حیث المجموع  به جایش بنویسید: در یک نگاه کلی، در کل، در مجموع، با در نظر گرفتن همه‌ی جنبه‌ها و…

علی ای حال         به جایش بنویسید: در هر حال، به هر حال، به هر روی و…

و چیزهایی از این دست

۴-     از اصرار بر لحن عامیانه بپرهیزید. موجب دوستی میان شما و مخاطب نخواهد شد.  

غلط: این کیف درش هیچ چیزی نیست

درست: در این کیف هیچ چیزی نیست (جدا زیباتر نیست؟)

غلط: این فیلم خوب هستش

درست: این فیلم خوب است. (!!!)

غلط: خونه‌مون

درست: خانه‌مان

غلط: این فیلم ته خنده بود.

درست: این فیلم بسیار خنده‌دار(خنده آور) بود.

۵-  به جای گیومه از پرانتز استفاده نکنید. 

غلط: (( الف))

درست: «الف»

۶-     به جای گیومه از quotation mark انگلیسی استفاده نکنید.  

غلط: “الف”

درست: «الف»

۷-     نکات گرامری مربوط به کاربرد ویرگول (،) و  نقطه ویرگول(؛)  را یک بار دیگر بخوانید.

http://www4.irandoc.ac.ir/ETELA-ART/19/19_1_2_2.htm

غلط: علی شیر خدا در کوفه به شهادت رسید.

درست: علی، شیر خدا، در کوفه به شهادت رسید.

غلط: او کتاب را بست یعنی وقت تمام شده است.

غلط: او کتاب را بست، یعنی وقت تمام شده است.

درست: او کتاب را بست؛ یعنی وقت تمام شده است.

نشانه‌های (.) (،) (؛)  به انتهای کلمه و بدون فاصله می‌چسبند و بعد از آن‌ها یک فاصله‌ی کامل قرار می‌گیرد.

غلط: او رفت .

درست: او رفت.

غلط: ماست ، خیار ، پیاز

درست: ماست، خیار، پیاز

بعد از (:) بهتر است یک فاصله قرار بگیرد تا ظاهر جمله زیباتر شود.

غلط: نام:احمد

درست: نام: احمد

تمرین: صورت درست واژه‌ها و ترکیب‌های زیر را بنویسید.

هنگامیکه

صرفنظر

علیهده

سرهمنهاد

آبدوخیار

محبت های بی اندازه

موتور سواری در جاده های صعب العبور علی آباد

سنت ستیزی انسان ها در کشور های روبه پیشرفت

لباس های بچگانه برای بچه های نو پا

نا همخوانی فضای پیاده رو با بوتیک ها

می خواهم روش درست نوشتن جمله ها را بیاموزم ولی کار خیلی آسانی نمی باشد.

من ایرانی می باشم و پسر خاله ام کامران در آلمان زندگی می کند .

دولت کره شمالی بازیکنان تیم فوتبالش که شکست خورده بود را به کار اجباری در اردوگاههای هولناک مجبور کرد.

رنگ پذیری این فلز از آلومینیوم کمتر می‌ باشد و بیشترین استحکام را در بین فلز ها دارا میباشد.

کفش من که زرد می باشد از رنگش رنج می برد

کتابمان را برداشتیم به نماز خانه رفتیم و تا صبح درس را خواندیم

خانه تان به زودی خراب خواهد شد  و تا زمانیکه این اتفاق نیفتاده بهتر است از اینجا بروید و در جای دیگر خانه سازی کنید

هیچ چیز به اندازه‌ی تکرار بی مناسبت و زیاده از حد، تاثیرگذاری‌ یک سخن را کم رنگ نمی‌کند. گاه به جمله‌هایی فکر می‌کنم که سال‌هاست تقریبا هر روز در مقوله ی نقد در سینمای ایران به زبان و قلم می‌آیند و به گمانم دیگر جز ژستی از خیرخواهی و دلسوزی دربرگیرنده‌ی هیچ چشم‌انداز و پیشنهاد تازه‌ای نیستند.

بد نیست دو سه نمونه‌ از این عبارات را گذرا  مرور کنیم…

توهین به شعور مخاطب

معنای واقعی این عبارت مکرر و مشهور چیست؟ مخاطب کیست و حد درک و گستره‌ی شناختش چقدر است؟ و آیا همه‌ی مخاطبان سینما در یک رتبه از درک و شعور قرار دارند؟ قاعدتا توهین به شعور مخاطب زمانی اتفاق می‌افتد که یا منطق اثر به درستی شکل نگرفته باشد، یا ساختار آن چفت و بست و انسجام نداشته باشد و یا کاستی‌ها و ناهمخوانی هایی از منظر زیبایی‌شناسی و … در آن به چشم بیاید. کار نقد نشان دادن همین کاستی‌ها، خلل‌ها، حفره‌ها  ـ البته در صورت وجود ـ است. اصطلاح «توهین به شعور مخاطب» یک بار معنایی خاص دارد و گوینده‌اش را در جایگاه «مدعی العموم» قرار می‌دهد. و کیست که نداند مدعی العموم فقط یک جایگاه خودساخته و تحمیلی است و اغلب همان «عموم» با آن‌چه مدعی العموم جار می‌زند و یا لااقل با قصد و غرض او برای چزاندن و تحدید دیگران مرافقتی ندارند که هیچ، مایه‌ی نفرت‌شان هم هست. به گمانم نیکوتر است اگر ادبیات تحلیل‌گر هنر با ادبیات سیاست‌ورزان و تجارت پیشه‌گان و ورزشی‌نویسان و… اندکی تفاوت کند.

تعهد اجتماعی

این هم از آن انگاره‌های جهان سومی درباره‌ی هنر است. سینما هنر نقاشی نیست که کار دل و یا برون فکنی تشویش‌های درونی باشد. سینما صنعتی است بر پایه‌ی سرمایه و پدیده‌ای عمیقا رسانه‌ای و تبلیغاتی. فیلمی که تماشاگر به سینما می‌کشاند و سرگرمی و نشاط او را فراهم می‌کند مهمترین ضرورت اجتماع ـ آدم‌ها ـ  را که برقرار ماندن شور و حال زندگی و سرزندگی است به انجام رسانده است. شکل و شیوه‌ی لذت‌آفرینی در هنر صد البته گونه‌گون و  بی انتهاست، از بازتاب آن‌چه در رنج و نکبت مردمان می‌گذرد تا سر وشکل دادن فانتزی و قصه‌ی پریان هر یک به گونه‌ای ذهن و روان مخاطب را جذب می‌کنند و بر او اثر می گذارند. جز این هرچه از اجتماع و ضرورت تعهد اجتماعی  گفته شود تنها محصول نگاه‌ حقیر ایدئولوژیک است.

حرف تازه‌ای برای گفتن ندارد

حرف تازه یعنی چیز تازه؟ پیام تازه ؟ قصه‌ی تازه؟ پردازش تازه‌ی قصه؟ یا شیوه‌ی اجرای تازه؟ خب هر یک از این‌ پارامتر‌ها جدا از ضروری بودن یا نبودن‌شان برای ارزش‌گزاری یک فیلم، خودشان زنده و گویا حضور دارند و نیاز به وکیل و نایب ندارند. حرف تازه یعنی چه؟ دلیل تمایل ذاتی ما برای شنیدن «حرف» چیست؟ و چرا سینما را بیش از آن‌که «دیدنی» بخواهیم، شنیدنی می‌خواهیم و  آن را به رادیویی در حد شنیدن حرف تنزل می‌دهیم. سینما رسانه‌ی پیام‌رسان نیست. البته با پشتوانه‌ی ایدئولوژیک و سرمایه‌های ایدئولوژیک، برای پیام‌رسانی هم به کار گرفته شده ـ و می‌شود ـ ولی اصل و اساسش آن نیست و دامن زدن به این طرز تلقی کار بخردانه‌ای از سوی تحلیل‌گر هنر نیست. هنر ناب، محصول  گذر از تنگنای باید‌ها و پرواز در پهنه‌ی خلاقیت‌هاست و هنرمند واقعی، تجربه‌های ذهنی یا عینی خود را بازمی‌آفریند نه تجربه‌های تحمیلی دیگران را. باور پذیر بودن یا نبودن یک اثر ریشه در همین پیش زمینه‌ها دارد.

موخره

این بحث دامنه و گستره‌ای فراتر از این یادداشت کوتاه دارد. طرز تلقی مسموم ایدئولوژیک از هنر، هرگز به ماندگاری اثر نمی‌انجامد. تحلیل‌گر هنر دست کم می‌تواند از ادبیات تمامیت‌خواه و قیم مآبانه پرهیز کند. «نظر من این است که…»، «به گمان من…»، « بنا بر سلیقه‌ی من…» عباراتی ساده ولی حاوی یک جهان‌بینی آزاداندیشانه‌اند که مخاطب نقد را به دوری از دیکتاتورمنشی و تحمیل سلیقه عادت می‌دهند. این عبارات را دست کم نگیرید. خوب است همیشه در رویارویی با اثر هنری مطلع کلام‌تان باشند.  

 

این پست را نقدیم می‌کنم به معصومیت کودکی خودم و شما که قدرش را نمی‌دانیم و روز به روز از آن دورتر می‌شویم.

نخست

وقت‌هایی هست که حسابگری جواب نمی‌دهد. باید به فرصت بیکران ثانیه‌ها دل سپرد. چند وقت پیش با پروردگار درد دل می‌کردم که « ای همه هستی زتو آیا تو هم هستی؟» .همچون همیشه پاسخ سکوت بود. گفتم یک نشانه‌ای، معجزه‌ای، چیزی بفرست عزیز. چرا این قدر زود بساط معجزه را جمع کردی؟ باز هم سکوت کرد.

فردایش به اندازه‌ی یک سال خبر خوش رسید. مانده بودم که با کدام‌یک شادی کنم. گفتم رسم دوستی از پروردگار باید آموخت. نه لاف می‌زند و نه های و هو دارد. سر وقت کار خودش را انجام می‌دهد و بی سر و صدا می‌رود و ما باز هم فراموشش می‌کنیم.

دوم

حکایت پیر سمعان (صنعان) و دختر ترسا را بارها شنیده‌ایم و راستش را بخواهید بد شنیده‌ایم.

شیخ سمعان پیر عهد خویش بود    

در کمال از هرچه گویم بیش بود…

هرکه بیماری و سستی یافتی        

از دم او تندرستی یافتی

دو سه سال پیش فرصتی دست داد تا این حکایت را سر فرصت در منطق الطیر شیخ فرید عطار بخوانم. جان‌مایه‌ی قصه‌ی پیر صنعان چیست؟ من این حکایت را در فتنه‌ی عشق و مثلا منطبق بر این کلام عالیجناب حافظ ندیدم.

چو بید بر سر ایمان خویش می‌لرزم

که دل به دست کمان ابرویی‌ست کافرکیش

خیال حوصله‌ی بحر می‌پزد هیهات!

چه‌هاست در سر این قطره‌ی محال اندیش؟

به گمانم، حکایت پیر صنعان اصیل‌‌ترین روایت رفاقت و دوستی در ادبیات پارسی است. دوستان بست می‌نشینند تا پیر و مرادشان به نام مودت آن‌ها هم که شده از سودای خود و درافتادن به پلشتی دست بشوید.

این‌چنین تنهات نپسندیم ما  

همچو تو زنار بربندیم ما

یا چو نتوانیم دیدت هم چنین   

زود بگریزیم بی تو زین زمین

شیخ گفت:

باز گردید ای رفیقان عزیز 

می‌ندانم تا چه خواهد بود نیز

گر زما پرسند برگویید راست 

کان زپا افتاده سرگردان کجاست…

این بگفت و روی از یاران بتافت 

خوک‌وانی را سوی خوکان شتافت

 و دوستان در خلوت خویش نهیب زدند:

یار کار افتاده باید صد هزار  

یار ناید جز چنین روزی به کار

گر شما بودید یار شیخ خویش  

یاری او از چه نگرفتید پیش…

 وقت ناکامی توان دانست یار  

خود بود در کامرانی صد هزار

یاران به اعتکاف نشستند:

 از تضرع کردن آن قوم پاک

در فلک افتاد جوشی صعب‌ناک

 استجابت رخ نمود:

آن غبار اکنون ز ره برخاسته ست  

توبه بنشسته گنه برخاسته ست

تو یقین می‌دان که صد عالم گناه  

از تف یک توبه برخیزد ز راه…

یاران دیگربار به سوی شیخ روانه شدند:

شیخ چون اصحاب را از دور دید  

خویشتن را در میان بی نور دید

هم ز خجلت جامه بر تن چاک کرد  

هم به دست عجز سر برخاک کرد…

شیخ را گفتند ای پی برده راز 

میغ شد از پیش خورشید تو باز…

منت ایزد را که در دریای قار  

کرده راهی همچو خورشید آشکار…

قصه کوته می‌کنم زآن جایگاه 

بودشان القصه حالی عزم راه

شیخ غسلی کرد و شد در خرقه باز 

رفت با اصحاب خود سوی حجاز…

سوم

هنگامی که زمزمه‌های مناجاتت را می‌شنوند … می‌گویند: «او حتما دیوانه است» و حال آن‌که زمزمه‌های تو جز ذکر روزگاران نیست.  (قرآن) 

جمله چون بادی ز عالم می‌رویم 

رفت او و ما همه هم می‌رویم

چهارم

معاشران گره از زلف یار باز کنید

شبی خوش است بدین قصه‌اش دراز کنید

حضور خلوت انس است و دوستان جمع اند

و ان یکاد بخوانید و در فراز کنید

رباب و چنگ به بانگ بلند می‌گویند

که گوش هوش به پیغام اهل راز کنید

به جان دوست که غم پرده بر شما ندرد

گر اعتماد بر الطاف کارساز کنید

میان عاشق و معشوق فرق بسیار است

چو یار ناز نماید شما نیاز کنید

نخست موعظه پیر صحبت این حرف است

که از مصاحب ناجنس احتراز کنید

هر آن کسی که در این حلقه نیست زنده به عشق

بر او نمرده به فتوای من نماز کنید

وگر طلب کند انعامی از شما حافظ

حوالتش به لب یار دلنواز کنید

رضا کاظمی گفت: “صبح روز هفتم” یکی از معدود فیلم‌های ایرانی این سال‌هاست که با نیتی اخلاقی ساخته شده و در عین حال از نفس سینما و به کارگیری ذوق و سلیقه غافل نبوده است.

رضا کاظمی در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری سینمایی ایران درباره این فیلم گفت: “صبح روز هفتم” فیلمی است که انسجام و هماهنگی در همه‌ی اجزایش به چشم می‌خورد. از فیلمنامه‌ی خیلی دقیق و حساب شده‌ی فیلم که تناسب چشمگیری با پرداخت فیلم به مضمون تقدیر و حکمت امور دارد تا تسلط در اجرا که همه‌ی اجزای آن از میزانسن‌های ساده اما درست، نقش آفرینی‌های هماهنگ و تحسین برانگیز، فیلمبرداری و … را در بر می‌گیرد.

وی افزود: “صبح روز هفتم” یکی از معدود فیلم‌های ایرانی این سال‌هاست که با نیتی اخلاقی ساخته شده و در عین حال از نفس سینما و به کارگیری ذوق و سلیقه غافل نبوده است. “صبح روز هفتم” فیلم شیرین و دلپذیری است که سرشار از موقعیت‌های جذاب کمدی است. سازندگان فیلم موفق شده‌اند بدون توسل به انواع و اقسام شگردهای مرسوم کمدی‌های بزن بکوب و گفتاری رایج در این سال‌ها با استفاده از شگرد تکرار موقعیت‌های جذاب کمدی خلق کنند.

کاظمی همیچنین بازی دو بازیگر اصلی این فیلم را قابل قبول توصیف کرد و اظهار داشت: حضور درخشان بازیگران در فیلم از درک درست نقش توسط آن‌ها و تسلط فیلمساز بر اجرا حکایت می‌کند. شهرام حقیقت دوست موفق شده در روندی خیلی کنترل شده و نامحسوس سیر سرگشتگی قهرمان قصه را به تصویر بکشد. بازی او در این فیلم ابدا باری “به هر جهت” و از سر رفع تکلیف نیست و از کیفیت نگاه بهت آمیز او گرفته تا واکنش‌هایش به موقعیت‌های مختلف همه نشان از احاطه او به نقش دارند.

این منتقد ادامه داد: علی اسیوند هم از آن بازیگران مکملی است که به گمانم همواره در ایفای نقش‌های هرچند کوتاه، انگیزه و تلاشی تحسین برانگیز از خود نشان داده است. در “صبح روز هفتم” اسیوند و حقیقت دوست یک زوج شیرین سینمایی را شکل داده‌اند و بده بستان‌هایشان مخصوصا در سکانس دزدی شبانه، بی نقص و ستودنی است.

وی با بیان اینکه “صبح روز هفتم” این واقعیت را بار دیگر اثبات می‌کند که حتی در پروژه های سفارشی و فیلم‌هایی که به نام معناگرا شناخته می‌شوند نیز صرف به کار بستن یک مضمون اخلاقی و پندآموز کافی نیست اضافه کرد: سینما رسانه‌ای است که به دانش و تخصص نیاز دارد و البته چنین رسانه‌ای نمی‌تواند فارغ از ذوق و سلیقه، مخاطب را جذب کند و بر او تاثیر بگذارد.

کاظمی در ادامه افزود: سینمای اخلاق‌گرا تنها زمانی می‌تواند اثری ژرف و پایدار بر مخاطب بگذارد که با پرهیز از موعظه و شعار، مخاطب را به دل موقعیت‌های پیچیده اخلاقی بکشاند و از همسان پنداری مخاطب با پروتاگونیست اثر و سهیم شدنش در چالش‌ها و قضاوت‌های متن بهره بگیرد.

این منتقد همچنین به بیان نمونه هایی از سینمای اخلاق گرا در جهان پرداخت و خاطرنشان کرد: فیلم‌های فرانک کاپرا نمونه‌های خوبی از سینمای اخلاق‌گرا بوده‌اند و البته کسی در وسعت و ژرفای پرداخت هنرمندانه‌ی آن‌ها کمترین تردیدی به خود راه نمی‌دهد. کاپرا در “چه زندگی شگفت انگیزی” مضمون تقدیر و حکمت را استادانه و در قالب یک روایت دلنشین به کار گرفت و هرگز کسی وجه پندآموز آن فیلم را مایه‌ی نکوهش قرار نداد چون آن جهان‌بینی اخلاق‌گرایانه در لایه‌های پرشمار قصه مستتر بود و لحن فیلم به سمت و سوی شعار و نصیحت دافعه برانگیز سوق پیدا نمی‌کرد.

کاظمی در پایان گفت: سازندگان “صبح روز هفتم” تا حد زیادی موفق شده‌اند چنین رویکردی را به کار بگیرند هرچند به گمانم بهتر بود نتیجه‌گیری پایانی اثر به خود مخاطب محول می‌شد ولی تا همین‌جای کار هم با فیلم آبرومندانه و جذابی روبرو هستیم.

منبع:  خبرگزاری سینمای ایران/ کد خبر ۷۹۲۲

پی نوشت: اکران بسیار اجحاف آمیز صبح روز هفتم مایه‌ی تاسف بسیار است هرچند می‌دانم کک کسی نخواهد گزید و فقط سازنده و تهیه کننده‌ی فیلم هستند که بار این بی‌مهری را بر دوش می‌کشند. اگر صداهای موتمن درست اکران می‌شد شاید او هرگز به سمت پوپک و… نمی‌رفت. حاصل این سیاست‌ها نابودی انگیزه‌ی سینماگران است.

نخست

دو سه روزی به امر خطیر تفرج و پرخوری مشغول بودم. پرخوری کلا کار بدی است و معده را ضرر دارد. ( عاشق آن جمله‌ی اول فیلم سارا از زبان پیرزن هستم که: سیگار زن حامله را ضرر دارد!) خوردن غذا، ماست و (…) زیادی موجب پشیمانی است. یکی از دوستانم دوره‌ی mp3 کلاس آشپزی را از سر گذارنده و  قصد دارد به زودی رستوران ایتالیایی بزند و دستپختش را روی رفقای بخت برگشته امتحان می‌کند و… این دوست عزیز دنبال یک اسم خوب  برای رستورانش می‌گردد . اگر اسم خوبی که به فضای ایتالیایی بخورد و مشکل «اماکن» نداشته باشد سراغ دارید دست برسانید.

دوم

 اجالتاً این بند هم از اول نقدم بر فیلم پولانسکی حذف شده ـ چرا؟ ـ که چون به نظرم برای آن متن خیلی مهم و حیاتی بود در این‌جا می‌گذارم که لااقل چند نفری بخوانند:

 سقراط، آن که می‌نویسد، نشسته، خم شده بر خویش، کاتب یا نسخه برداری رام(؟)، منشی افلاتون… افلاتون ایستاده، با انگشت به چیزی اشاره می‌کند، راه را ترسیم می‌کند، نشان می‌دهد، یا که نظمی می‌بخشد، مقتدرانه، استادانه، مستبدانه. (ژاک دریدا ـ کارت پستال: از سقراط تا فروید و فراتر)

 سوم

گوش شیطان  رجیم کر، بعد از موسی که خبرهای خوب‌تر از آن چیزی که فکر می‌کردم در انتظارش است و ممکن است به یک غافلگیری و اتفاق بزرگ برای خودم و سینمادوستان ایرانی بدل شود ـ چرایش را کمی بعد که قطعی شد خواهم گفت ـ  فیلمنامه‌ی دیگری در دست دارم که شخصی‌تر و جمع و جورتر است و البته از هر نظر به دنیای سینمایی مورد علاقه‌ام نزدیک‌تر. فکر می‌کنم این یکی زودتر از موسی ـ که یک پروژه‌ی بلندپروازانه و فرساینده است ـ به ثمر برسد. این روزها سرگرم نوشتنش هستم و بیشتر وقتم را روی آن می‌گذارم و فرصت پرداختن به کارهای دیگر را ندارم. احساسم این است که این یکی زودتر به سرانجام می‌رسد و جشنواره‌ی همین امسال روی پرده می‌افتد. چون سنگ کوچک است و سنگ کوچک علامت زدن است. خیلی امیدوارم.

چهارم

کلینت ایستوود در مصاحبه‌ای گفته است که در روزگار بازی در سریال‌های درپیتی درجه سه ، بعد از سال‌ها دوری از خانواده به آن‌ها تلفن می‌زند و پدرش توی تلفن به او می‌گوید که تو مایه‌ی ننگ خانواده‌ی مایی. ایستوود می‌گوید همان‌جا بود که فهمیدم راهم را درست آمده‌ام و کارم را با قوت باید ادامه دهم.

پنجم

خوانندگان عزیز این وب‌سایت ـ لطفا به اینجا وبلاگ نگویید که اصلا خوشم نمی‌آید ـ من واقعا کمترین نیازی به تعریف و تحسین دروغین هیچکس ندارم… که اینجا به به بگویند و بعد در وبلاگ یا در هر جای دیگر به «اه اه» و «اخ تف» و نظایر این تبدیل شود. اخیرا به چند نمونه‌ی این‌چنینی برخورد کردم و امیدوارم دیگر به چنین ریاکارانی برنخورم. اینجا نه جایی برای تحسین طلبی است و نه من اصلا خوشامد یا بدآمد دیگران برایم مهم است. اینجا فقط یک دفترچه یادداشت و گالری عمومی است از نوشته‌های فردی به نام «رضا کاظمی» که هیچ تعهدی به هیچ کسی ندارد و اصلا حاضر نیست یک ثانیه برای متقاعد کردن و یا به دست آوردن دل کسی وقت بگذارد و تصمیم دارد آن‌طوری که خودش دوست دارد زندگی کند و زیر بیرق هیچ‌کس سینه نزند. این فرد که خوشبختانه هنوز دچار اختلال حواس نیست تفاوت میان آدم‌ها را از روی رفتارشان و نه حرف‌های بی مالیات پوچ به خوبی متوجه می‌شود.

بابا پس کی می‌رسیم خونه؟ سوالی که در کودکی وقتی شب روی صندلی عقب ماشین پدر نشسته بودم با بی‌حوصلگی می‌پرسیدم و پدر جواب می‌داد: اون ماه رو می‌بینی پسر؟ هروقت به اون برسیم خونه‌مون همونجاست… و مگر می‌رسیدیم؟ یک عمر است که می‌دوم و به ماه نمی‌رسم.

***

قاسم فیلم غریبه را به یاد دارید؟ شاپور قریب هنوز زنده است؟ آخر فیلم، قاسم دست‌هایش را باز کرد و راز زندگی‌اش همان جا بود. جفت.

***

دایی بعد از بیست سال از آمریکا آمده بود. ما بچه بودیم. خانه‌ی پدربزرگ جمع شده بودیم و سرمان گرم هفت‌تیربازی بود. دایی آمد از توی کیف رمزدارش یک جعبه آدامس خیلی خوشگل درآورد و یک دانه آدامس از تویش برداشت و جعبه را گذاشت سر جایش و  در کیفش را بست. من و بر و بچه‌های فامیل هاج و واج نگاهش می‌کردیم. هنوز جنگ تمام نشده بود. به عمرمان آدامس به آن زیبایی ندیده بودیم. پرسیدم: «دایی اون چی بود؟» گفت: «این داروی گلو س. گلوم که می‌خاره باید یه دونه از اینا بخورم.»  وقتی از اتاق بیرون رفت به همبازی‌های آن روز که باورشان شده بود گفتم: «دروغ میگه کثافت. این آدامسه. می‌خواست به ما نده.»

***

تابستان بود و به همراه فامیل پدری به ییلاق رفته بودیم. کنار خانه‌ی ییلاقی، پر از درخت گردو بود و یکی از بقیه پیرتر و بلندتر. درخت‌ها صاحب داشتند مال پیرزنی به نام سلطان بودند. من و مرتضی و کامی چند تا گردو از درخت پیر چیدیم و با سنگ شکستیم و خوردیم. شب که شد سیل مهیبی از راه رسید و آب تا یک متری دیوار خانه بالا کشید. وحشت همه را فراگرفته بود. من و مرتضی و کامی گفتیم: تقصیر ماست ما گردوهای ننه سلطان را چیده‌ایم و حتما او ما را نفرین کرده. ننه سلطان دندان نداشت و انگشت‌هایش همیشه حنا بسته بود و روی پیشانی‌اش جای داغ بادکش بود. یقین داشتیم او از اجنه است. برق هم که در کار نبود. فانوسی برداشتیم و رفتیم در اتاقک کوچک انباری و سه تایی دعا خواندیم و از خدا طلب مغفرت کردیم. باران تا خود صبح بارید.

***

دخترک شاعر بود. مثل زن‌های توی نقاشی‌ها بود. خالی کنار لب داشت. وقت شعرخواندنش در شب شعر دلم لرزید. چند سال بعد زنی را دیدم که دست روزگار صورت معصومانه‌اش را شکسته بود. او سال‌ها بود که شعر نمی‌گفت. دیگر هیچ‌وقت این‌قدر دلم نگرفت.

***

توی صف سینما بودیم. فیلم دختری با کفش‌های کتانی. زن گرسنه بود. التماس می‌کرد کسی برایش ساندویچ بخرد. حسن این کار را کرد. فلافل خرید. زن زیبا بود. زن تن… بود. خیلی دعایمان کرد. فیلم زهرمارمان شد.

***

بابا پس کی به ماه می‌رسیم؟

***

به درد درد دل هم  که نمی‌خوری قرص ماه!    ( علی جعفرزاده)

زیاد پیش آمده که دوستان برایم ای میل بفرستند یا از طریق صفحه‌ی تماس پیام بگذارند و سوال‌های خصوصی بپرسند که در واقع خصوصی نیستند و پاسخ به آن‌ها می‌تواند راهگشای دوستان جوان دیگر باشد، البته اگر پاسخ من ارزش تامل داشته باشد. 

قبلا هم گفته‌ام که بیشتر مخاطبان نقد سینمایی کسانی هستند که خودشان دوست دارند نقد بنویسند و یا می‌نویسند. بعضی‌ها دنبال راه‌های ورود به دنیای نقد کاغذی هستند و چند نفر از کسانی که امروز در این امر موفق شده‌اند قبلا چنین پرسشی از این کمترین داشتند. من ولی همواره بی‌تعارف به این دوستان گفته‌ام  که واقعا راهی که دیگری به آن‌ها نشان دهد ثمری نخواهد داشت و چنین ورودی دیری نخواهد پایید. بهتر است دوستان اول مقصود خود از نوشتن نقد را به دقت مشخص کنند و بدانند دقیقا دنبال چه هستند. 

مشهور شدن؟ واقعیت این است که جامعه‌ی هدف نقد بسیار محدود و کوچک است و این کار شهرتی در پی ندارد و شهرتش هم به درد هیچ چیزی نمی‌خورد. موارد استثناء را فراموش کنید. 

محبوب شدن؟ مشهور شدنش که آن بود. محبوبیت هم که طبعا زیرمجموعه‌ی‌ شهرت است و لذا زرشک ! 

کسب درآمد؟ این بزرگترین و ویرانگرترین اشتباه ممکن برای ورود به این عرصه خواهد بود. در شرایط  کنونی ـ در دو سه دهه‌ی اخیر هم همین بوده و تا اطلاع ثانوی هم احتمالا همین گونه خواهد بود ـ این کار اصلاً سود مالی ندارد.

 مقدمه‌چینی برای کار در سینما؟ هرچند ناممکن نیست ولی خیلی خیلی دشوار است و احتمالش شدیدا ناچیز است چون خود سینمایی‌ها با گرز آهنین در مسیر راه قرار دارند که مبادا کسی به ساحت‌شان راه یابد. راه‌های خیلی ساده‌تری برای ورود غیر آکادمیک به سینما وجود دارد. اگر واقعا استعدادی دارید و اعتماد به نفس‌تان هم بالاست فیلم کوتاه بسازید و در جشنواره‌های داخلی شرکت کنید. مطمئن باشید اگر اثرتان چشمگیر باشد و چارچوب رسمی را هم رعایت کنید حتما دیده خواهید شد. می‌دانم کار سختی است. خیلی سخت. اگر واقعا می‌خواهید زندگی‌تان وقف سینما شود حتما در کلاس های معتبر فیلمسازی شرکت کنید. نه این‌که آن‌ها چیزی یادتان می‌دهند بلکه راه‌های ورود را از آن طریق به تجربه کشف خواهید کرد و موقعیت‌های ناخواسته‌ای برای‌تان ایجاد خواهد شد. اگر فیلمنامه‌نویس خوبی هستید حتما فیلمنامه‌هایتان را ثبت کنید و …  توجه کنید که صرف داستان‌نویس بودن منجر به فیلمنامه‌نویس بودن نخواهد شد.

 بازیگران ستاره را فراموش کنید. فیلمسازان درآمد مناسب و خوبی ندارند مگر این‌که شغل دیگری هم داشته باشند. باز هم استثناء‌ها را فراموش کنید. اگر مسیر ده ساله‌ی اکثریت غالب فیلمسازان ایرانی را دنبال کنید متوجه می‌شوید که با تقسیم درآمدشان بر تعداد ماه‌های ده‌سال، درآمدشان از یک کارمند معمولی بیشتر نبوده هرچند در یک مقطع ممکن است پول قلنبه‌ای نصیب‌شان شده باشد. لطفاً واقع بین باشید. تنها در صورتی که پشتوانه‌ی ‌مالی مناسبی دارید تخم مرغ‌هایتان را در سبد سینما بگذارید. سینما در ایران حرفه‌ی مطمئن و قابل اتکایی نیست. هیچ تضمینی در این کار وجود ندارد. وقتی که در آغاز راه جوانی هستید حرف هیچ کس را باور نمی‌کنید حتی اگر از سر دلسوزی باشد ولی سن‌تان که بالاتر برود به پوچی و تلخی واقعیت پی خواهید برد. نقدنویسی و سینماگری در ایران دل‌مشغولی است و  آب و نان نمی‌شود.  

جان کلام، اگر فکر می‌کنید توانایی‌تان آن قدر هست که خود را تحمیل و تثبیت کنید ـ که این خود واقع‌بینی هولناکی می‌خواهد ـ تنها به دو شرط وارد این کارها شوید:

۱-      دغدغه مالی نداشته باشید

۲-      صبور و مصمم باشید

اگر آن پیش شرط و این دو شرط را دارید هیچکس نمی‌تواند مانع‌تان شود. اگر عقل‌تان حکم می‌دهد دل‌تان را دریابید. اشتغال به هنر و نویسندگی در هر حال دلگرمی بزرگی است.

 

The silent partner 

وقتی کسانی که خاطره‌های خیلی خوب سینمایی را در ذهنت شکل داده اند در یک فیلم دور هم باشند می‌شود حدس زد که با تجربه دلپذیری روبرو خواهی شد. شریک خاموش محصول ۱۹۷۸ ـ  آن را با فیلمی خزعبل به همین نام اشتباه نگیرید ـ چنین فیلمی است. داریل دوک سازنده‌ی «گریفین و فینیکس: یک قصه عشق»  این فیلم را کارگردانی کرده و  فیلمنامه‌اش را کرتیس هنسن در روزگار اوج خلاقیت و بداعت نویسندگی‌اش نوشته است. الیوت گلد همان بازیگر نخراشیده و منحصر به فرد فیلم خداحافظی طولانی رابرت آلتمن نقش اصلی‌اش را به عهده دارد و جز این‌ها جناب کریستوفر پلامر را در متفاوت‌ترین نقش آفرینی کارنامه بازیگری‌اش در نقش یک بدمن شیطانی و کژکار می‌توان دید. برای من هر یک از این‌ها که گفتم انگیزه‌ی کافی برای جستن و دیدن این فیلم بودند و خوشبختانه گردهم آمدن‌شان به شکل گیری یک نوآر – تریلر درجه یک و جذاب منجر شده است. از آن فیلم‌هایی که این سال‌ها دیگر به ندرت ساخته می‌شوند، فیلم‌هایی که هیچ پس زمینه‌ی اخلاقی ندارند و کشمکش پیچیده و شطرنج‌وار آدم‌ها در روی دست هم زدن و پیشی گرفتن بیرحمانه از یکدیگر را به تصویر می‌کشند. در دنیای سیاه فیلم نوآر، حال و حوصله‌ای برای عبرت و اخلاق نیست.

به قول ترانه ‌ی محبوب  آبا : The winner takes it all

Memories of Murder

جان مایه‌ی رمان پلیسی قول ( التزام)  نوشته‌ی فریدریش دورنمات الهام بخش این فیلم کره‌ای است. پیشتر شان پن در فیلم بد و تاسف انگیز Pledge  با بازی بسیار ناامیدکننده و بی رمق جک نیکلسن این قصه‌ی درخشان را به حقارت کشانده بود. شان پن در فیلمش نتوانست حتی ذره‌ای از روند شکل‌گیری تعهد وبرانگر و وسواس فلج کننده‌ی ماتئی  ـ قهرمان قصه ـ برای پیدا کردن قاتل روان‌پریش را بازآفرینی کند. اما سازنده‌ی این فیلم که اقتباسی آزاد و دور از منبع اصلی است ـ در شناسنامه‌ی فیلم  کمترین اشاره‌ای  به آن نشده، هرچه باشد شرقی‌ها اخلاق زشت مشابهی دارند ـ موفق شده سیر فروپاشی پلیس در برابر شر را به شکلی تاثیرگذار و آزاردهنده  ـ بخوانید همراه کننده ـ به تصویر بکشد. شخصیت‌پردازی‌ کاراکترها، نمونه‌وار و تحسین برانگیز است. گریز کوتاه فیلم به اعتراضات دانشجویی و جولان پلیس رزمی‌کار ونفرت انگیز فیلم در آن  هنگامه، از آن کنایه‌های از یاد نرفتنی ناب است؛ عبور قصه‌ای از متن قصه‌ی دیگر و همجواری کوتاه آن‌ها. این فیلم ارزشمند سینمای کره را حتما ببینید.

Raising Cain 

یک روایت هیچکاکی دیگر از دی پالما با برداشتی از چشم‌چران مایک پاول. فیلمنامه علیت فراگیر و ملموس ندارد ولی این در تماشای یک روایت هیچکاکی اصلا مهم نیست. منتقدان هیچکاک سال‌ها همین حربه را برای خوارداشت سینمای ناب او به کار برده‌اند و دستاوردی هم نداشته‌اند. دی پالما حس ناب دلهره و ترس را بدون توسل به جلوه‌ها و دستاویزهای غالب سینمای وحشت باز می‌آفریند. تماشای این فیلم برای فیلمسازان جوان یک کلاس درس ناب و مغتنم است. بد نیست اغلب جوان‌های پرمدعایی که این سال‌ها پا به سینمای ایران گذاشته‌اند و فیلم‌بین‌های خوبی هم نیستند با این واقعیت آشنا شوند که فیلمسازی یک چالش شیرین مبتنی بر آفرینش ترکیب‌های تازه است و همه چیز در یک قصه و فیلمنامه‌ی محافظه‌کارانه، استاندارد و دکوپاژ روتین و خنثی خلاصه نمی‌شود. استاندارد در فیلمسازی یعنی حد وسط، یعنی میان مایه‌گی و فیلمسازی از آن دست که دی پالما به دیگران می‌آموزد یعنی ذوف و طراوت در گزینش کمپوزیسیون‌های نو و به رخ کشیدن ظرفیت‌های سینما. فروتنی در هنر، کار فرومایه‌گان است.

پلان سکانس چهار دقیقه‌ای و دشوار گفتگوی دو پلیس با خانم روانپزشک و فرجام آن را به دقت نگاه کنید. دی پالما از این لطایف در کار فیلمسازی‌اش زیاد دارد. نقش‌آفرینی چندگانه‌ی جان لیتگو ستایش برانگیز و به یادماندنی است. اصلا این حرف‌ها را رها کنید، اگر دوستدار تریلرهای تعلیق‌آفرین و روان‌شناسانه‌ی جمع و جور هستید از این فیلم لذت ببرید.

Hell 

شابرول در بسیاری از فیلم‌هایش روایتگر مخصمه‌های اخلاقی انسان بوده است. «این مرد باید بمیرد»، « ضیافت عیش»، «پیش از طلوع صبح»، «زن بیوفا»، « تشریفات»  و… نمونه‌های قابل تاملی از موقعیت‌های پیچیده‌ی اخلاقی در دنیای فیلمسازی شابرول اند. در جهنم، شابرول پارانویای یک ذهن بدگمان را به شکلی استادانه به تصویر کشیده است. پرداخت ذهنی این فیلم، منطبق بر سبک و سیاق معمول کار شابرول نیست  و می‌توان آن را تنها با فیلم دیگر شابرول به نام رخنه، تا حدی همسان دانست، شابرول در پردازش جهنمی که در جنت‌ مکانی دل انگیز شعله ور می‌شود نشانه‌های رندانه‌ای برای به بازی گرفتن داوری بیننده و قطعیت‌زدایی از واقعیت داستان به جا می‌گذارد. جمعبندی نهایی فیلم درخشان و هنرمندانه است، با پرداختی چشمگیر که ذهنیت و عینیت مرد قصه را در هم می‌آمیزد. جهنم با آن‌که بسیاری از دستمایه‌های همیشگی شابرول را در بردارد ولی به دلیل رویکرد متفاوتی که به آن اشاره شد در کارنامه فیلمسازی شابرول فیلم متفاوت و البته مهمی است. شابرول بازها از دستش ندهند.

 The Offence

بار دیگر عالیجناب سیدنی لومت. این بار با یک فیلم کالت انگلیسی دور از زرق و برق  و تحمیل‌های هالیوود. سکانس آغازین رازناک و حیرت‌انگیز فیلم برای میخکوب کردن یک تماشاگر شیفته سینما کفایت می‌کند. شیوه‌ی روایت مدرن فیلم و بازگشت‌های روایی‌اش حتی امروز هم تازه و جذاب است. یک سایکودرام دقیق و  چند لایه که در پایان، پاسخ سرراستی برای پرسش‌های مخاطب ندارد. فضای به شدت سیاه و خوفناک فیلم تشویش‌های قهرمان سردرگم و فروریخته‌اش را با بازی استادانه‌ی شان کانری به بیننده سرایت می‌دهد. این متفاوت‌ترین و پیچیده‌ترین نقش آفرینی سینمایی عالیجناب کانری عصاره‌ای از همه توانایی‌های اوست. حضور جادویی کانری با سیمای از یاد نرفتنی‌اش در این فیلم موهبتی است که فقط دلدادگان اصیل سینما قدرش را می‌دانند. سیدنی لومت، این‌جا هم مثل سرپیکو به سروقت پلیس و کشمکش میان التزام و اخلاق رفته و گشایش دو فیلم هم شبیه یکدیگر است ولی شالوده و اتمسفر دو قصه هیج ربطی به هم ندارد. ( دو فیلم با فاصله زمانی چند ماه ساخته شده‌اند)

آزار از آن فیلم‌هایی است که می‌توان  ساعت‌ها درباره‌اش به بحث و گفتگو نشست. از آن فیلم‌هایی که در قلمرو آثار روان‌شناسانه‌، اصل جنس‌اند و با مقایسه‌ای حتی سرسری و ساده هم می‌توان پی برد که چرا فیلم‌هایی مثل جزیره‌ی شاتر اصل نیستند!

پاملا زیرپوش روبن را برایش پرت کرد و مثل آدمی که کتک خورده و صد روز هم نخوابیده سراغ حمام رفت، سوراخ وان را بست و شیر آب گرم را باز کرد. روبن همان‌جور لخت جست زد به سمت رخت آویز. دست توی جیب جلوی پیراهنش کرد تا بسته سیگار را بیرون بیاورد و نخی بگیراند. وقتی یادش آمد سیگارهایش چند قدم مانده به خانه تمام شده‌اند و بسته خالی را انداخته توی باغچه چند فحش آبدار نثار زمین و زمان کرد. دستگیره در حمام را که چرخاند عصبانیتش چند برابر شد.

-          پاملا چند بار گفتم در حموم رو از تو نبند. آخه واسه چی این کارو می‌کنی لعنتی؟

-          دیگه چه مرگته مرتیکه؟ سوپرمن هم اینقد حرص نمی‌زد.

روبن با عصبانیت لبش را جوید و از گفتن چیزی که نوک زبانش بود منصرف شد.

-          سیگارم تموم شده. دارم می‌رم بیرون. تو چیزی نمی‌خوای؟

-          فکر نکنم تا جنابعالی تشریف بیارین من بیدار بمونم

-          اینقد غر نزن بابا

-          برو بذار چرتمونو بزنیم. بای بای

حوصله نداشت عرق تنش را پاک کند. سرش را نزدیک زیر بغلش برد. از بوی بدش نزدیک بود بالا بیاورد. با دو تا دستمال کاغذی زیر بغل‌هایش را حسابی خشک کرد و دستمال‌های مچاله را انداخت روی تخت. بدش نمی‌آمد کمی لج پاملا را در بیاورد. لباس‌هایش را تنش کرد. در را که باز کرد باد سردی به داخل خانه وزید. برگ‌های رقصان توی هوا حس و حال خوبی می‌دادند. به آنی عرق تنش خشک شد. دو سه دقیقه نگذشته بود که بدجور احساس سرما کرد. زیر لب غر غر کرد و  به سمت خانه برگشت. باز هم کلاهش را یادش رفته بود بردارد. پاملا هوله را دور خودش پیچیده بود و داشت مویش را خشک می‌کرد.

-          فکر می‌کردم چرتت بیشتر از این‌ها طول بکشه.

-          خوابم میاد. می‌فهمی؟

-          حواست جمع باشه سرما نخوری دختر.

-          برگشتنی یه چیزی واسه خوردن بگیر و هروقتی که بود بیدارم کن. این‌طوری جونی برام نمی‌مونه.

-          من که گفتم لازم نیست صبح تا عصر توی اون سگدونی لعنتی کار کنی.

-          و اون وقت با کدوم پول زندگی کنیم؟

-          همینی که من در میارم کافی نیست؟

-          شوخی نکن کابوی. با اون پول حتی نمی‌تونستیم چهار تا شام حسابی در ماه بخوریم.

-          پولداراشم ناله می‌کنن. اوضاع فرق کرده.

پاملا در حالی که لباس خوابش را تنش می‌کرد مهربانانه لبخند زد.

-          اوکی. خوش بگذره. نمی‌خوام همین دلخوشیو ازت بگیرم.

روبن گونه‌ی پاملا را بوسید، در را باز کرد.سوز هوا توی خانه پیچید. چند لحظه مکث کرد.

-           به چرت کوچولو بزنی من برگشتم عزیزم. برگشتنی برات یه چیز خوشمزه می گیرم.

کلاه را روی سرش گذاشت و بدون این‌که برگردد خداحافظی کرد.هرگز اجازه نداده بود کسی اشک توی چشمش را ببیند.

دست در جیب کاپشنش کرد. این هوای سرد با بادی که نم ریز باران داشت بیشتر از همیشه سیگار می‌ط‌لبید و او باید بیست دقیقه‌ای پیاده‌روی می‌کرد تا به اولین سوپرمارکت برسد.

سعی کرد خودش را با فکر‌های مختلف سرگرم کند تا سرما فراموشش شود. تلاشش بی‌فایده بود. تمام راه هیچ تصویری جز تن خسته و رنجور پاملا که روز به روز ضعیف‌تر و چروکیده‌تر می‌شد جلوی چشمش نیامد.  

-          هی کابوی بی پدر!

-          هی سیسی کثیفه! چطور جرات می‌کنی به پدرت توهین کنی؟

سایمون از خنده زورپیچ شده بود. دستش را روی شانه‌ی روبن گذاشت.

-          اعتراف می‌کنم که در اراجیف گفتن همتا نداری

-          چه خبرا؟

-          همه چیز عالیه پسر. کم کم باهاس واسه کریسمس آماده شیم.

-          حالا حالاها مونده تا کریسمس. ببینم سیسی تو هنوزم به این مزخرفات اعتقاد داری؟

ته مانده‌ی‌ لبخند از روی صورت سایمون محو شد. هیچ‌وقت این‌قدر جدی نشده بود. دماغش را بالا کشید.

ـ اعتقاد؟ نه ولی عادت دارم.

روبن لبخند زد.

توی سوپرمارکت هوا ملایم و مطبوع بود. خانم بو جونگ مثل همیشه خوش خنده بود. روبن اصلا از چشم بادامی‌ها خوشش نمی‌آمد. هیچ وقت توی کتش نمی‌رفت که کسی مثل او که چهار نسل خانواده‌شان مال همین خاک بودند یک صدم دارایی این چشم بادامی‌های لج درآور را ندارد.

-          هوا خیلی سرد شده.

-          آره . کار و بار چطوره خانم جونگ؟

-          شکر خدا همه چی خوبه.

روبن سری تکان داد و در حالی که وارد یک از راهروهای فروشگاه می‌شد زیر لب چیزی گفت.

-          می‌شه یک دلار و نیم. ظاهرا سیگارتونو عوض کردین.

-          آره ترجیح می‌دم یه چیز سبک‌تر بکشم.

-          و البته به صرفه تر هم هست.

روبن به زور لبش را به اندازه یک لبخند کمرنگ باز کرد و از مغازه بیرون زد.

سیگار تازه حس بدی داشت. مجبور بود زیاد زور بزند. احساس می‌کرد با هر پک تمام محتویات شکمش می‌آید توی حلقش. باید از فردا همان سیگار قبلی را می‌خرید و به جای روزی یک پاکت هر دو روز یک پاکت می کشید که لااقل یک کاری هم کرده باشد.

باران داشت کم کم شدت می‌گرفت. از این بهتر نمی‌شد. به دم در کافه که رسید خیس خیس بود. در را باز کرد. لبخند‌های استفی همیشه‌ی خدا آرامش می‌کرد. توی عمرش آدمی به دلپاکی این مرد ندیده بود.

-          هی روبی! ببین کی اینجاست.

-          باورم نمیشه خدای من! نونا کوچولو! تو کی برگشتی؟

نونا تقریبا به سمت روبن دوید. روبن او را سخت در آغوش گرفت. و مثل فیلم‌ها توی هوا چرخاند. نونا همان بالا کلاه روبن را از سرش برداشت. وقتی دخترک را پایین می‌گذاشت از روی شانه‌های او اندرو را دید. مثل همیشه سرش را انداخته بو،د پایین و زل زده بود به میز.

-          سلام لک لک! تو مگه ادب و احترام سرت نمی‌شه؟

اندرو بدون این‌که سرش را بالا بیاورد دستی تکان داد.

روبن  دست نونا را گرفت و به سمت پیشخوان برد.

-          باید قصه‌تو برام تعریف کنی. چی گذشت توی این مدت؟ الان ردیفی؟

-          خسته‌م روبی. بذار یه وقت دیگه.

استفی نوشیدنی روبن را جلویش گذاشت. گیلاس ویسکی تنسی را بالا آورد. به دخترک لبخندی تحویل داد و گفت: این هم به افتخار تو که دوباره پاهات رو زمینه.

 پی نوشت (مهم):

این داستان سومین قصه از یک مجموعه دوازده قصه ای است که بهتر است به ترتیب خوانده شوند دو قسمت قبلی اش این‌ها هستند:

۱- قصه‌ی اندرو

۲- قصه‌ی نونا

نخست 

نویسنده، منتقد سینما و مترجم ارزشمند آقای روبرت صافاریان سردبیری یک نشریه و سایت مخصوص ارامنه را بر عهده دارند  که آدرسش این است. بد نیست سری بزنید.

 http://farsi.hooys.com/

 از نظر من این همبستگی و پویایی در جامعه ارامنه که نظیرش را در همه‌ی ابعاد می‌توان یافت به راستی مثال زدنی و  شایسته تحسین است. ارامنه با این که جمعیت اندکی در ایران دارند ولی در عرصه‌های مختلف مخصوصا در هنر و فرهنگ نام‌هایی بی تکرار و جاودانه از خود به جا گذاشته‌اند. از شاهین سرکیسیان در تئاتر تا ساموئل خاچیکیان در سینما، لوریس چکنوارایان در موسیقی آکادمیک و ارکسترال  و واروژان افسانه‌ای و ویگن بی تکرار در موسیقی مدرن  و پاپ  که هر یک نه یک نام معمولی که سرآمد و بنیان‌گزار عرصه‌ی خود بوده‌اند. در عرصه‌ی نقد سینمایی هم چه کسی می‌تواند اهمیت نام‌هایی همچون زاون قوکاسیان و روبرت صافاریان را انکار کند؟ نه حتی به این دلیل که از هر نظر ارامنه را از صمیم قلب دوست دارم و برای‌شان احترام بسیار قائلم. مردمی نجیب، خونگرم و دوست داشتنی.

دوم 

فرامرز فرازمند کسی بود که فقط یک گام تا تصاحب عنوان تهیه کننده‌ی پر فروش‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران فاصله داشت. نشد و به چشم برهم زدنی تقدیرش زیر و رو شد. او در میان‌سالگی و با ایست قلبی از دنیا رفت. وقتی بیوگرافی‌اش را می‌خواندم بیشتر حسرت خوردم. چرا کسی باید موقعیت خوبش در خارج از کشور را رها کند و به میهنش بیاید، آن هم  وقتی که اینجا تلاش آدم‌ها اهمیتی ندارد و تصمیم‌گیری‌های خلق الساعه و انتقام‌جویانه می‌تواند همه‌ی زحمت‌ها و برنامه‌های یک صاحب سرمایه را  با یک اجی مجی بر باد دهد. جان آدمیزاد از چدن که نیست. این یک پاره گوشت که قلبش نام می‌نهند مگر چقدر تاب و توان دارد؟

سوم 

دلایل دوست داشتن علی کریمی برای من کم نیستند. از اصل و ریشه‌مان گرفته تا زیر بار زور نرفتنش همه او را برایم محبوب کرده است. او محبوب خیلی از ایرانی‌هاست و هرکس برای دوست داشتن خود دلیلی دارد. اگر به گیلان  و مخصوصا به  بندر انزلی سفر کرده باشید می‌دانید که مردمش هنوز هم چه احترام و ستایشی نثار زنده‌یاد سیروس قایقران می‌کنند. علی کریمی پاشاکی هم ـ پاشاکی روستایی در اطراف سیاهکل است ـ از سنخ قایقرانانی است که همسفران‌شان را بارها و بارها از گزند طوفان به سلامت رهانیده‌اند و به ساحل امن رسانده‌اند. حالا وقت تاوان دادن علی کریمی است. او سر به هیچ تندبادی نخواهد سپرد. دلش دریایی است.

چهارم 

اگر صبح از خواب بیدار شوم و از پنجره بیرون را نگاه کنم و هوا بارانی باشد حالم خیلی خوب است. هرچه گرفته تر بهتر. اگر واقعا ابری و بارانی باشد عالی است. اگر روشن و آفتابی باشد شخصا با آن روز بخصوص مشکل خواهم داشت. (وودی آلن)

برو این عاشقیا راسته‌ی ما نیس بی خیال!

دیگه این دل شبیه اون قدیما نیس بی خیال!

بی خیال زندگی دارم تو غم جون می‌کنم

دیگه این‌جا هیچ‌کسی فکر شما نیس، بی خیال!

یه جوری زل می‌زنی انگاری خیلی حالیته

ولی هیچ حسی تو اون چشم سیا نیس بی خیال!

حالا هی برو و بیا تا باز ما رو سیاه کنی

واسه  این دل رمق برو و بیا نیس بی خیال!

من هنوزم عاشقم  البته یک جور دیگه

یه جورایی دیگه عشقم اون جورا نیس بی خیال!

هرچی نزدیک‌ می‌شی بیشتر از خودم بدم میاد

دیگه امید فرار به دور دورا نیس بی خیال!

آقامون گفت واسه قبر خالی فاتحه نخون

پشت مرده حرف نزن عزیز، روا نیس بی‌خیال!

کلی درد و دل دارم، زخم دلم کاری شده

دیگه حاجتی به مرهم و دوا نیس بی خیال!

با کسی که دوستش نداری دوستی نکن

بازی دادن آدم بدها لذت‌بخش‌ است

نود و نه درصد آدم‌های دنیا میل شدید به برده بودن دارند

زن‌ها فرشته و اهریمن توامان اند

هر دیواری یک روز فرو می‌ریزد

به حرف و ظاهر صمیمی هیچکس ابدا اهمیت نده

جز مرگ هیچ چیز حقیقت ندارد

به سراغ خر که می‌روی حیلت را فراموش مکن

زمین، دوزخ و بهشت آدم‌ها است

چاقو رو از لبه‌ی کندش بزنی…

به دشمنانت نزدیک باش

برای بردن در بازی، چند راند را مصلحتی بباز

عشق آن چیزی است که هرگز نگویی متاسفم

حادثه حادثه است

کشتی ناخدا هم یک روز غرق می‌شود چون ناخداست خدا که نیست

خاطره را دریاب

شب دراز است…

از زن‌های سیگاری بترس

از مردهای غیر سیگاری بترس

جداً سر به سر کسی که چیزی برای از دست دادن ندارد نگذار

پشت دریاها هیچ شهری نیست

هرگز کسی را متقاعد نکن

برای کار خلاف دو نفر زیاد است

همه آدم‌ها فروشی‌اند، قیمت متفاوت است

به دست آهن تفته کردن خمیر…

وسیع باش و تنها و سر به زیر و سخت

به چیزی که دل نداره دل نبند

سکوت سرشار از ناگفته‌هاست

همیشه بیشتر از یک راه برای حل هر مساله وجود دارد

زن‌های زشت، از زن‌های زیبا خبیث‌ترند

پلیس همیشه آخر فیلم از راه می‌رسد

سیاستمداران تمثال حماقت‌اند

چاه مکن بهر کسی…

اگر باد کلاهت را برد دنبالش ندو

عمرت را با بحث کردن تلف نکن

قابل پیش‌بینی نباش

بیگاری، اجر معنوی هم ندارد

سینما را زیاد جدی نگیر

بزن زنگو

کامنت‌های این پست را off کن

نخست

پدربزرگم همیشه می‌گفت:« زندگی جور گیج کننده‌ای کوتاه است. به گذشته که نگاه می‌کنم، زندگی آن قدر به نظرم کوتاه می‌آید که به زحمت می‌توانم بفهمم. برای مثال چطور ممکن است مرد جوانی تصمیم بگیرد به طرف دهکده‌ی بعدی بتازد ولی نترسد که ـ گذشته از حوادث بین راه ـ مهلت همین زندگی معمولی خوش و خرم، بارها کوتاه‌تر از آن زمانی باشد که برای چنین سفری لازم است».

کتاب تردید / بابک احمدی / نشر مرکز

دوم

آدم درست کسی است که اجزاء زندگی و فکرش با هم جور و جفت باشد. آدم نو، آدم نو شده، آدم نوکننده آدمی نیست که فقط فلان سیستم اجتماعی را پیشنهاد کند در حالی که اسلوب و اساس سیستم‌های کهنه را در زمینه‌های دیگر نگاه دارد. داشتن یک ایده آل کمابیش مترقی سیاسی ایجاب می‌کند که بقیه‌ی سطح‌های زندگی و فکرت را نیز مورد تجدید نظر قرار دهی…

گفته‌ها/ ابراهیم گلستان/بازتاب نگار

سوم

زندان‌ها نرخ مجرمیت را پایین نمی‌آورند… بازداشت موجب تکرار جرم می‌شود… زندان نمی‌تواند بزهکار تولید نکند… زندان سازمان‌دهی طبقه‌ای از بزهکاران را ممکن می‌سازد… زندان با به فقر و فلاکت انداختن خانواده‌ی زندانی به طور غیر مستقیم بزهکار تولید می‌کند…

مراقبت و تنبیه/میشل فوکو/ نشر نی

چهارم

قضیه‌ش مفصله دکتر! سر فرصت می‌گم. خلاصه‌ش کنم وقت فرار یک نامردی ما رو جا گذاشت و خودش با موتور دودره کرد رفت. شکر خدا، سر یک پرونده‌ی سنگین‌تر بعدش گیر کرد. بعله دایی! خدایی هم هست. جای حق نشسته! مارو وسط خیابون نصفه‌شب ول کرد رفت. منم خراب!  حسابی خراب، جان دکتر!

با‌غ‌های شنی / حمیدرضا نجفی/انتشارات نیلوفر

پنجم

چند روز است چیزی ننوشته‌ام چون حس می‌کردم با خودم هم بیگانه‌ام. به نظرم می‌رسید که تنها، موقعی می‌توانم به زندگی ادامه بدهم که خودم را فراموش کنم و برای این کار کافی است زیاد به زندگی‌ام فکر نکنم.

دفترچه ممنوع /آلبادسس په‌دس/انتشارات بدیهه

ششم

من فکر می‌کنم هنرمندان با مردم مرتبط‌‌ اند و به محض آن‌که مردم فکر کنند که شما برای سرپا نگه‌داشتن خودتان با سیستم دولتی ساخت و پاخت کرده‌اید کارتان تمام است. ممکن است بیست فیلم هم بسازید ولی از نظر مردم شما حذف شده‌اید.

بهمن فرمان آرا ؛ زندگی و آثار/رضا درستکار و سعید عقیقی/نشر قطره

هفتم

سردم است، ضعیف شده‌ام، می‌ترسم، پشت سرم چشمک می‌زند و بی اختیار منقبض می‌شود، و بار دیگر مجنون‌وار به شدت خیره شده است، اما به رغم همه چیز، من مثل ظرفی که به چشمه‌ای زنجیر شده باشد به این میز زنجیر شده‌ام و تا وقتی آن‌چه دلم می‌خواهد بگویم نگفته‌ام از جایم برنخواهم خاست… تکرار می‌کنم: چیزی هست که من می‌دانم، چیزی هست که من می‌دانم، چیزی هست…

دعوت به مراسم گردن زنی/ ولادیمیر ناباکف/ نشر قطره

این داستان چند دهه پیش و در کشوری جز ایران رخ می‌دهد بازیگران به زبان ناکجا آباد صحبت می‌کنند که بعدا زیرنویس فارسی  و انگلیسی خواهد شد.

هرگونه نقل و برداشت و دزدی ممنوع و مستوجب عقوبت دنیوی و اخروی است. قابل فروش.

تیتراژ

نمای متوسط یک میز دونفره که چیزی روی آن نیست.

ادامه تیتراژ

ادامه نمای همان میز که دستی زنانه و سیاهپوش وارد کادر می شود و عکسی سیاه و سفید  را روی میز می‌سراند تا وسط میز.

ادامه و پایان تیتراژ

مردی  با کراوات و خیلی رسمی پشت میز نشسته با حالتی متعجب به سخنان زنی که روبرویش هست ولی در کادر ما نیست گوش می دهد.

زن( لرزان و مضطرب): این کارو برام می‌تونین انجام بدین؟… انتظار زیادیه… ولی کمک بزرگی به من می‌کنین .

مرد( با مکثی نسبتا زیاد): درست متوجه نشدم چیکار باید بکنم! از من می‌خواین شوهرتونو تعقیب کنم؟ چرا فکر کردین. ..

نماها از مرد عوض می‌شود ولی هرگز زن را داخل کادر نداریم و تنها صدایش را می‌شنویم.

زن: این لطف شما بی جبران نمی‌مونه. من می‌د‌ونم شما تازه از جنوب اومدین و دوهفته استراحت دارین. اگه دو سه روزتون رو واسه این کار بذارین من هرجور شده جبران می‌کنم. هرچی باشه شما نزدیکترین دوست شوهرم بودین

مرد: بودم. چند سالی هست که ندیدمش. شاید پونزده سال شده.. آخرین تصویری که ازش تو ذهنمه یه نوجوون چهارده پونزده ساله س … عکسی ازش دارین ؟ چطور پیدام کردین؟

مرد از خارج از کادر عکسی را می‌گیرد و نگاه می‌کند.

 زن ادامه می‌دهد: اون بعد از اینکه با پدر و مادرش از شهر شما رفت هرگز دوست نزدیکی پیدا نکرد و اگه هم کرد خودش می‌گفت هرگز جای شما رو واسه ش نگرفتن.

مرد: خانم فکر نمی کنین این ملاقات و این داستان‌هایی که گفتین کمی سینماییه؟ کمی شبیه چند تا از فیلمهای خیلی معروفی که منم چندتاشونو دیدم…

زن: من باید برم. اگر تصمیم گرفتین این محبتو در حق من و البته در حق دوست قدیمیتون بکنین با این شماره تماس بگیرین. من منتظر می‌مونم.

مرد  بلند می‌شود و از بیرون کادر شماره را می‌گیرد .

مرد: موفق باشید

زن: خداحافظ به امید دیدار

مرد سیگاری روشن می کند و گوشی تلفن را برمی‌دارد.  کات

خارجی- روز : بلواری سرسبز و خلوت( کاملا بدون هر ماشین و موجود زنده): مرد پیاده راه می‌رود.  روی نیمکت زیر درختی می‌نشیند. ماشینی که دو مرد پالتو پوش در آن نشسته اند به سرعت می‌گذرد و قوطی نوشیدنی را که خورده پرت می‌کند بیرون که نزدیکی‌های مرد می‌افتد.

شب- دکه ای در خیابانی خیس و کاملا خلوت( فروشنده ای از دکه پیدا نیست)

مرد چیزی می‌خرد و راه می افتد.

در آپارتمانی را باز می‌کند. از پله ها بالا می‌رود. از دو پاگرد می‌گذرد. پس از اینکه از پاگرد سوم می‌گذرد دوربین در یکی از خانه ها را نشان می‌دهد که به آرامی باز می شود انگار کسی می خواهد از لای در مرد را ببیند. ولی ما چیزی از لای در نمی‌بینیم.

مرد وارد خانه اش می‌شود. خانه ای قدیمی و نامرتب است.

چند جامپ کات از کارهای معمولی مرد در خانه مثل حمام رفتن / قهوه درست کردن و… تا می‌رسد سروقت آلبوم‌هایش . عکس‌ها را چک می‌کند دنبال عکسی می‌گردد .

با تعجب یه یکی از عکس‌ها نگاه می کند ولی ما عکس را نمی‌بینیم.

تلفن زنگ می زند( زنگ قدیمی)

نمایی از سالنی بزرگ و خالی مثل سردخانه اجساد. تلفن زنگ می‌زند. مردی با روپوش سفید گوشی را بر می‌دارد: بگین بیان تو.

دو مرد پالتو پوش وارد سالن می‌شوند مرد روپوش سفید به آن‌ها چیزی می‌گوید که نمی‌شنویم.( لانگ شات)

آنها را دعوت می‌کند در گوشه ای از سالن منتظر بمانند. آنها را در عمق تصویر و در نمای خیلی دور در سمت چپ کادر داریم. مرد روپوشی از کادر خارج می‌شود.

آن‌ها در انتظار مانده اند. سیگاری روشن می‌کنند( همچنان در لانگ شات)

خارجی- شب: ماشینی در جاده ای خیس و خارج از شهر نزدیک جایی جنگلی می ایستد. مرد قصه ما از ماشین پیاده می‌شود. پارانی مشکی و کلاه شاپو  پوشیده. باران می‌آید. او به سمت خانه ای در دل کوه و جنگل پیش می‌رود.

 لانگ شات از خانه‌ی کذایی.

نمای نزدیک از در خانه- مرد زنگ می‌زند. کسی در را باز نمی‌کند. مرد دوباره این کار را می‌کند و جوابی نمی آید.  از روی دیوار می‌پرد و با تعجب می‌بیند که در هال خانه باز است.

با تردید و ترس وارد خانه می‌شود. سکوت محض حکمفرماست. مرد دارد در خانه پرسه می‌زند که صدای خوابزده  زنی از پشت سرش می آید: برگشتی؟ مرد با وحشت بر می‌گردد و نگاه می کند ولی چیزی نمی‌بیند. صدای خنده شیطانی زن در خانه می‌پیچد . مرد وحشت زده  می‌خواهد از خانه فرار کند ولی در هال قفل شده . دوربین از پشت به مرد نزدیک می‌شود مرد وحشت زده بر می‌گردد و به دوربین نگاه می‌کند.

همه چیز سیاه می‌شود . در سیاهی صدای زنی می آید: شوهرم به من خیانت می‌کنه. اون چند وقته که نیمه های شب به خونه میاد….بوی یه زن دیگه میده.

کبریتی در تاریکی زده می‌شود.مرد روبروی آینه ایستاده و وحشت زده به خودش نگاه می‌کند.

نمای خارجی: مرد یک گونی سیاه بزرگ را دارد با زحمت بسیار روی زمین می‌کشد. باران می آید. مرد گونی را که به اندازه جسد یک آدم است به زحمت توی صندوق عفب ماشینش می‌گذارد  و راه می افتد.

در اتاقی سیاه تصویر چند اسلاید عوض می‌شود. اسلاید ها جسد مردی را نشان می‌دهند که گل آلود است و روی سرش پارچه ای کشیده شده.

مردی که پالتویی پوشیده و ریش دارد و در این فیلمنامه او را مرد پالتویی می نامیم اشاره می‌کند چراغ‌ها را روشن کنند. به دوستش می گوید باید بریم ببینیمش.

ماشین تحریری قدیمی دارد تایپ می‌کند مرد قصه ما دارد چیزی تایپ می‌کند که ما نمی بینیم. در خانه به صدا در می‌آید. مرد بی توجه به تایپ کردن ادامه می‌دهد. ولی بعد از چند بار در زدن بلند می‌شود  و به سمت در می‌رود و در را باز می‌کند. کسی بیرون در نیست. برمی‌گردد که برود سر جایش بنشیند ولی در تاریکی گوشه اتاق روی مبل کسی نشسته.به سمت کلید برق می رود که چراغ‌ها را روشن کند ولی موفق به اینکار نمی‌شود. کلید عمل نمی‌کند.

صدای مردی از تاریکی می‌گوید: مثل اینکه انتظار دیدن من رو نداشتی؟

-من که تو رو نمی‌بینم. تو کی هستی؟( و می خواهد جلو برود)

- جلو نیا وگرنه مجبور می‌شم شلیک کنم.

تو کی هستی؟

صدا عوض می‌شود و صدای زنی از تاریک می آید: شب‌ها کجا می‌ری خائن عوضی؟

-تویی؟ تو هنوز این حرف‌های مزخرفو داری تکرار می‌کنی؟ بس کن. همه این‌ها خیالاته. دکترها هم بارها بهت گفتن این افکارو از خودت دور کن.

باز هم از تاریکی صدای یک مرد می‌آید: چطوره یه قهوه مهمونم کنی.

مرد به آشپزخانه می‌رود و با دو فنجان قهوه بر میگردد. مردی پالتو پوش کنار پنجره ایستاده و به بیرون نگاه می‌کند.

بر می‌گردد. چهره ای هراسناک دارد.انگار مرده ای احضار شده است

پالتویی: خیلی وقته که ندیده بودمت. خیلی عوض نشدی.

مرد( لرزان و وحشت زده): سیگار داری؟من تموم کردم.

-نه نمی کشم.میرم برات بگیرم .( به سمت در می رود اتاق همچنان نیمه تاریک است)

- نه نرو  می‌دونم اگه بری دیگه بر نمی‌گردی یه حرف‌هایی هست که باید بهت بگم.

پالتویی: ( برمی گردد و با نفرت نگاه می‌کند):حرف؟… تو هروقت بخوای می‌تونی منو بیاری توی این اتاق لعنتی و بعد می‌خندد ولی صدای خنده چندش آور و وحشتناک زنی از گلوی او خارج می‌شود.

 مرد گوشش را می‌گیرد و فریاد می‌زند: نه! بسه دیگه!  تصاویر کج و معوج و رفته رفته تیره میشوند. حالا سیاهی مطلق است.

صدایی می آید: چشماتو بازکن.

مرد قصه ما در لباس پزشکی رو به دوربین که جای فرد خوابیده است می‌گوید کابوس می‌دیدی؟ . کات

مرد قصه ما سوار ماشینی است و در جاده ای کوهستانی می‌رود. به قهوه خانه ای می‌رسد. قهوه چی کلاه حصیری بزرگی به سر دارد که صورتش را نمی‌بینیم. جلویش چای می‌گذارد. کس دیگری در قهوه خانه نیست. بیرون منظره سرسبز و جاده ای کوهستانی است که ماشینی از آن نمی گذرد. مرد چای را می‌نوشد و پول را بر سر میز می‌گذارد و بلند می‌شود ومی رود بیرون.  قهوه چی می آید و استکان و پول را برمی‌دارد و رفتن مرد را نگاه می‌کند. از جلو قهوه چی را می‌بینم. کلاه حصیری صورتش را پوشانده. کمی سرش را بالا می گیرد. خود مرد است.

جاده کوهستانی- مرد دارد رانندگی می‌کند. رادیوی ماشین را روشن می‌کند ولی روی هیچ موجی هیچ برنامه ای وجود ندارد. نواری می‌گذارد.موسیقی قدیمی می شنویم. ماشین کنار تپه ای می ایستد. مرد پیاده می‌شود و بیلی به دست می‌گیرد و از تپه بالا می‌رود. بالای تپه قبری دیده می شود. نه سنگ قبر بلکه جایی که به اندازه یک قبر کنده و دوباره پر شده باشد اما نامرتب. مرد کنار قبر روی زمین می‌نشیند و به ساعتش نگاه میکند. شروع می‌کند به کندن قبر.

از پایین تپه می بینیم که ماشینی می ایستد ولی نشانی از ماشین مرد نمی‌بینیم. دو مرد پالتویی به سمت بالای تپه می آیند وقتی می‌رسند بالا مرد نیست و قبر دوباره پرشده.

نمایی از قهوه خانه: مرد با کلاه حصیری به دوردست نگاه می‌کند و ته مایه ای از پوزخند تلخ روی صورتش است.

بالای تپه: دو مرد پالتویی قبر را کنده اند و چیزی توی آن پیدا نکرده اند. خسته نشسته اند و سیگار می‌کشند.

داخلی:

ماشین تایپ دارد تایپ میکند. دم صبح است. دستی زنانه دارد تایپ می‌کند. چهره را نمی‌بینیم. یک فنجان قهوه کنار دستش است. دستش برای نوشتن جایی مکث می‌کند انگار دارد تصمیم می‌گیرد چه بنویسد. با انگشت‌هایش بازی می‌کند که چه تایپ کند

سالن بزرگ و خالی اول فیلم را می‌بینیم و دو مرد پالتویی که همچنان سرگردان ته کادر و سمت چپ آن ایستاده اند و سیگار می‌کشند و سرگردان قدم می‌زنند.

دوباره نمایی از انگشت‌های زن که مردد است چه بنویسد.

دوباره سالن و دو مرد پالتویی همچنان در لانگ شات.

دوباره انگشت‌های زن که رفته رفته بر کلیدهای ماشین تایپ مسلط می شوند که بنویسند.

حالا یک مرد پالتویی ته سالن می‌بینیم.

زن دارد می نویسد: حالا هیچ کس ته سالن نیست.

زن به تندی می‌نویسد

نمایی از ته سالن که هیچ کس در آن نیست.

زن می‌نویسد و حالا دوربین پن میکند به چپ و دو مرد پالتویی روی مبل آنسوی اتاق نشسته اند.

زن همچنان تایپ می‌کند و مرد پالتویی میگوید: پس گفتین شوهرتون بهتون خیانت می‌کنه. 

ادامه تایپ: همانطور که او تایپ می‌کند مرد پالتویی هم حرف می‌زند.

میشه یه عکس از شوهرتون بهمون بدین؟

دوربین بر می‌گردد به سمت زن و دستهای او که کاغذ را برمی دارد و پاره می‌کند از آنچه نوشته راضی نیست. همزمان با پاره کردن او قظع می‌شود به نمای ابتدای فیلم.

مردی با کراوات و خیلی رسمی روی صندلی نشسته. زنگی را روی میز فشار می دهد. کسی وارد می‌شود و روبروی او  می‌ن‌شیند که در کادر نداریمش.

مرد می‌گوید: امروز چطورین خانم؟

صدای زن: میشه ازتون یه خواهش کنم. یه لطفی به من میکنین؟ می خوام سر از کار شوهرم دربیارین که کجاها میره و با کی رابطه داره؟

 مرد با حالتی متعجب به سخنان زنی که روبرویش هست ولی در کادر ما نیست گوش می‌دهد.

زن( لرزان و مضطرب)این کارو برام می‌تونین انجام بدین؟… انتظار زیادیه… ولی کمک بزرگی به من می‌کنین .

مرد( با مکثی نسبتا زیاد)درست متوجه نشدم چیکار باید بکنم! از من می خواین شوهرتونو تعقیب کنم؟ چرا فکر کردین …

نماها از مرد عوض می‌شود ولی هرگز زن را داخل کادر نداریم و تنها صدایش را  می‌شنویم.

زن: این لطف شما بی جبران نمی‌مونه.من می‌دونم شما تازه از جنوب اومدین و دوهفته استراحت دارین . اگه دو سه روزتون رو واسه این کار بذارین من هرجور شده جبران می کنم. هرچی باشه شما نزدیکترین دوست شوهرم بودین

مرد: بودم..چند سالی هست که ندیدمش شاید پونزده سال شده.. آخرین تصویری که ازش تو ذهنمه یه نوجوون چهارده پونزده ساله س … عکسی ازش دارین ؟ چطور پیدام کردین؟

مرد از خارج از کادر عکسی را می‌گیرد و نگاه می کند.

عکس را می‌بینیم: عکس مرد پالتویی است

 زن ادامه می‌دهد: اون بعد از اینکه با پدر و مادرش از شهر شما رفت هرگز دوست نزدیکی پیدا نکرد و اگه هم کرد خودش می‌گفت هرگز جای شما رو واسه ش نگرفتن.

مرد: خانم فکر نمی‌کنین این ملاقات و این داستان‌هایی که گفتین کمی سینماییه؟ کمی شبیه چند تا از فیلمهای خیلی معروفی که منم چندتاشونو دیدم…

زن: من باید برم. اگر تصمیم گرفتین این محبتو در حق من و البته در حق دوست قدیمیتون بکنین با این شماره تماس بگیرین. من منتظر می‌مونم.

مرد بلند می شود و از بیرون کادر شماره را می‌گیرد .

مرد: موفق باشید

مرد سیگاری روشن می کند و گوشی تلفن را برمی دارد: لطفا دیگه به این خانم نوبت ویزیت ندین. متوجه شدین که…

در باز می‌شود و دو مرد پالتویی وارد مطب می‌شوند مرد دکتر ما وحشت زده به آنها نگاه می کند. مرد پالتویی می‌خندد  صدای زنانه از گلویش خارج می‌شود. صدا منزجر کننده است.

مرد گوشش را می‌گیرد و چشمش را می‌بندد. تصاویر کج و معوج می‌شوند و به تیرگی می‌روند. در سیاهی مطلق صدای زنی می‌آید که می‌گوید: چشماتو باز کن.

تصویر در همان سیاهی می‌ماند و تیتراژ پایان نوشته می شود.

۳۰تیر ۱۳۸۶

.

نخست

دیروز سرگرم نظم و ترتیب دادن به آرشیو فیلم‌هایم بودم. راستش یک قفسه‌ی چوبی خیلی شیک سفارش داده بودم تا دی وی دی‌‌های بخت برگشته را از دست کیف‌های بدشکل و قواره و قوطی‌های پلاستیکی نجات دهم و بر اساس ژانر دسته‌بندی کنم. قفسه از راه رسید و ماموریت شروع شد. کار طاقت‌فرسایی بود ولی به هر حال انجام شد. مرور نام فیلم‌هایی که فرصت کرده‌ام ببینم برایم تداعی‌گر خاطره‌ تماشای‌شان بود و آن فیلم‌هایی که هنوز ندیده‌ام به شدت روی اعصاب!

در این مرور نوستالژیک، وقتی به فیلم‌های آدریان لین رسیدم ناگهان حس کنجکاوی‌ همیشگی اما خاموشم نسبت به او دچار فوران شد. پروردگارا! واقعا این فیلمساز توانا و صاحب سبک کجاست؟ زنده است؟ فقط هشت فیلم بلند همه‌ی آن چیزی است که اهمیت و اعتبار نام او را شکل داده و این موضوع هم تحسین برانگیز و هم مایه‌ی افسوس است. کسی که فیلم‌هایی به اهمیت نردبان جیکوب، جذابیت مرگبار، پیشنهاد بی‌شرمانه، لولیتا و بی‌وفا ساخته چرا کمترین حضوری در یک دهه اخیر در سینمای جهان نداشته؟ حالا این‌که فیلم نساخته به کنار، در این مدت حتی تصویر و خبری هم از او منتشر نشده. آیا لین هم به سرنوشت سلینجر گرفتار شده؟ حیف و صد حیف. نکند لولیتا ساختن آقای لین او را به سندرم کوبریک مبتلا کرده است!

دوم

آخرین فیلم وودی آلن ـ البته آن که من دیده‌ام ـ واقعا کمترین نشانی از ته کشیدن و تمام شدن ذوق او ندارد. Whatever works فیلم بسیار جذاب و دلنشینی است و در ضمن یکی از زیباترین و به یادماندنی‌ترین لحظه‌های همه‌ی فیلم‌های آلن را در آن خواهید دید. نمی‌گویم که خودتان ببینید و مبهوت شوید… و چه انتخاب فوق‌العاده‌ای برای بازیگر نقش اولش داشته. کسی که شیرینی و تلخی توامان حضورش واقعا تداعی‌گر حضور خود آلن در فیلم‌های خوب گذشته اش است. شاید استاد دیگر توان و شاید حوصله‌ی جلوی دوربین رفتن ندارد.

وودی آلن همیشه چند گام جلوتر از روزگار خود بوده. حتی بدترین فیلم‌های او هم یک «آن» و حلاوتی دارند که فقط دوستداران دنیای یکه‌ی استاد قدر و اهمیتش را می‌دانند. ولی این فیلم آخری واقعا فیلم خوبی است. خیلی بهتر از ویکی‌کریستینا…

سوم

نگاه شخصیت اصلی فیلم آلن به دوربین و سخن گفتن با مخاطب در کار او تازگی ندارد(نمونه‌هایش را شما نام ببرید لطفا). این فیلم آخری هم به شکل دلپذیری این شگرد همراه کننده را به کار گرفته است. این موضوع انگیزه‌‌‌ای برای شکل‌گیری این بند شد:

همه‌ی شما فیلم‌بازها نمای پایانی چهارصد ضربه‌ی تروفو را به یاد دارید و احتمالا نگاه خیره‌ی آنتوان دوانل برای همیشه در خاطره‌ی سینمایی‌تان ثبت شده است. واقعا اکراه دارم از اصطلاحات نخ‌نما و آزاردهنده‌ای مثل فاصله‌گذاری و… استفاده کنم. همین‌طور این قضیه‌ی gaze که به شکلی طوطی‌وار مد شده و تکرار سرسری و بدون عمق و اندیشه‌اش جدا آزاردهنده است ـ این مد در یکی دو سال اخیر شدیدا فراگیر شده و وقتش است فلنگش را ببندد چون بدجور زیادی کرده ـ. به جز نگاه آنتوان دوانل به دوربین/انگشت آقای تروفو، کدام نگاه سینمایی رو به دوربین (رو به تماشاگر) را دوست دارید و در خاطرتان مانده است؟ (نمونه‌ی خوب ایرانی هم داریم. اگر گفتید!)

این‌ها سه نمونه از نگاه‌های رو به دوربین هستند که دوست دارم و در این لحظه بدون عذاب کشیدن به یاد می‌‌آورم. شما هم بنویسید:

نگاه پایانی جوان روانپریش در funny games  نسخه‌ آلمانی

نگاه آغازین و پایانی پسربچه‌ی خیلی شیرین فیلم  stir of echoes

نگاه پایانی و البته ناگهانی جوان درهم کوفته‌ی فیلم criminal lovers

 .

این نوشته در شماره ۴۱۳ مجله فیلم منتشر شده است

یکی از نکته‌هایی که منتقدان سینما در ایران گویی توافقی نانوشته درباره‌اش دارند، سخن نگفتن از موقعیت نقد و منتقد و سکوت مطلق در این‌باره است. این سخن نگفتن نه به دلیل بر وفق مراد بودن این حال و روز که یک جور بی اعتنایی از سر دلزدگی و ناامیدی است. در چند ماه گذشته به دلیلی تماس و دیدارهایی با چند تهیه کننده داشتم. تجربه‌ی این تماس‌ها و دیدارها یک واقعیت تلخ را بیش از پیش و این بار به شکلی ملموس  برایم آشکار کرد؛ در همین ساز و کار نیم‌بند سینمای ایران که هنوز خیلی زود است آن را «صنعت سینمای ایران» بنامیم، نقد سینمایی در ذهن و اندیشه‌ی صاحبان سرمایه و تهیه کننده‌ها کمترین جایگاهی ندارد و اساساً آن‌ها نه آشنایی درستی با این مقوله دارند و نه آن را دارای اهمیت می‌دانند.  اغلب آن‌ها با تحقیر و تمسخر درباره‌ی مقوله‌ی نقد سخن می گفتند که نمودار طرز تفکرشان در باب تحلیل سینما است. البته همین تهیه کننده‌ها وقتی پای خبر و حاشیه‌سازی، خبرپراکنی، تبلیغ و مطرح کردن فیلم‌شان در میان باشد ناگهان یادشان می‌آید چیزی به نام ژورنالیسم سینمایی وجود دارد که اتفاقاً وضعیتش در قیاس با سینمای نه چندان پویای ایران، سامان‌مندتر و به روزتر است. طرز تلقی فیلمسازان هم بهتر از این نیست. فیلمسازی را می‌شناسم که از نقدهای منفی بر فیلمش برآشفته بود و وقتی به او نقدهای مثبت فیلم دیگرش را یادآوری کردم با اطمینان گفت که من اصولاً هرگز نقد نمی‌خوانم و البته من هم نپرسیدم که اگر نمی‌خوانی چطور نقدهای منفی را واو به واو به خاطر داری؟ به گمانم نقد نخواندن یک فیلمساز امری شخصی و سلیقه‌ای است و نباید مورد ملامت قرار گیرد، مهم طرز تفکر حاکم بر ذهن او است که همچنان از جایگاه به قول خودش «برتر» فیلمسازی به مقوله‌ای«بی اهمیت» به نام نقد به عنوان یک طفیلی نگاه می‌کند. هرچند تکراری است ولی برای آن دسته از خوانندگان جوان و نوپایی که نمی‌دانند و برای آن پیرترهایی که به عمد و مصلحت یادشان رفته باید بارها یادآوری کرد که مهمترین فیلمسازانی که موج نوی سینمای فرانسه را به راه انداختند و تاًثیری بی بر و برگرد و پابرجا  بر سینمای اروپا و جهان و مفاهیم و رویکردهای سینمایی به جای گذاشتند از نسل منتقدان سینما بودند، کسانی چون فرانسوا تروفو، ژان لوک گدار، کلود شابرول، اریک رومر و… لازم نیست راه دور برویم و  به موارد مهم دیگری همچون پیر پائولو پازولینی در ایتالیا و پیتر باگدانوویچ در آمریکا اشاره کنیم، در همین ایران خودمان منتقدانی با نگرش و رویکرد متفاوت به فیلمسازی رو آوردند که در یک نگاه کلی کارنامه‌ی قابل قبول و درخشانی از آن‌ها بر جا مانده است و در یک نگاه جزئی‌تر چند اثر شاخص و مهم تاریخ سینمای ایران از آنِ آن‌هاست… از زنده‌یاد هژیر داریوش تا سیروس الوند، فریدون جیرانی، ایرج کریمی و احمد امینی.

در هر حال انگیزه‌ی نوشتن این چند سطر، پیشنهاد برای جدی گرفتن یک پرونده‌ی پر و پیمان و تحلیلی و تفصیلی است که به نقش نقد و منتقد در سینمای ایران، جایگاه منتقد و نقد در نظر تهیه‌کننده، فیلمساز، فیلمنامه‌نویس، فیلمبردار، بازیگر، و …  بپردازد و از ارائه‌ی حواشی و جزئیات تاریخی نهراسد. البته باخبرم که کلید چنین پرونده‌ای یکی دو سال قبل در مجله‌ی فیلم زده شده ولی به هر دلیلی ناتمام و نیمه کاره رها شده است. به گمان این جوان خام نابلد، برای سر و شکل دادن به صنعت سینمای ایران، تعریف جایگاه نقد در مقام یک حرفه و نه تفنن و به عنوان یکی از مؤلفه‌های غیر قابل انکار «مارکت» فیلمسازی یک ضرورت است و چه کسی بهتر از خود منتقدان که پریز سینمای خانگی‌شان را برای چند ساعت از برق بکشند، از پوسته‌ی روشنفکری و انزوا کمی به درآیند و اگر انرژی لازم برای اعتناء به مسائل فراگیرتر را ندارند دست کم نسبت به  حیطه‌ی مورد فعالیت خود این‌قدر بی اعتناء نمانند. هرچند نمی‌شود این طنز سیاه تاریخی را بازگو نکرد که هستند منتقدان معدودی که انگار تعهد دارند به بهانه‌های گوناگون به تحقیر و خوار شمردن فضای نقد سینمایی و همکاران خود بپردازند و این جوان خام هرچه فکر می‌کند دلیل این رویه‌ی مازوخیستی و اصرار بر مته کردن کف قایقی را که  این اساتید خودخوانده نیز مسافرش هستند، درک نمی‌کند.

.

نخست

… صبح یک روز پنج‌شنبه‌ی بهاری، از آن پنج‌شنبه‌‌هایی که حس خوب پایان هفته و دوره‌نشینی شب جمعه، دل دخترکان جوان را غنج می‌برد، ش از خواب بیدار شد. ناگهان دید که در تختخواب همیشگی‌اش نیست. به دور و برش نگاه کرد.  هیچ چیز برایش آشنا جلوه نمی‌کرد. یقین پیدا کرد که هنوز از خواب بیدار نشده است. چشمانش را بست و نزدیک به نیم ساعت هرچقدر تلاش کرد نتوانست از خوابی که فکر می‌کرد بیدار شود. مجبور شد از تختخواب بیرون بیاید. اتاق کوچک و نمور بود. سر وقت پنجره رفت. پرده‌ی پوسیده‌ی نا گرفته را کنار زد و پنجره را باز کرد. پنجره به کوچه‌ای باز می‌شد. سرش را از پنجره بیرون برد. در انتهای سمت چپ کوچه‌ای تنگ و سنگلاخی، پیرمردی در حال پیش راندن ارابه بود. ش فهمید که اگر همین طور ادامه دهد احتمالا چیزهای وحشتناک‌تری هم خواهد دید. یک چیزهایی در مایه‌های بوف کور. تصمیم گرفت خودش را از پنجره پرت کند بیرون. همین کار را هم کرد و وقتی سرش به کف کوچه خورد از هوش رفت. به هوش که آمد در یک بیمارستان شیک و مجلل بود. دم غروب بود. چراغ اتاق خاموش بود و نیمه روشنا از لا به لای کرکره به درون می‌خزید…

(بخشی از یکی از داستان‌های کوتاه ام با نام مرگ در خط پانزدهم)

دوم

استیون سودربرگ آدم جالبی است. فیلم بد تا بخواهی ساخته. فیلم خوب هم همین‌طور. ولی همیشه به شدت در میانه است. ویژگی مشهور او فیلم‌های کم بودجه و مستقلی است که یک خط در میان و بین فیلم‌های استودیویی و هالیوودی اش می‌سازد. بعد از این‌که فیلم «خبرچین» با بازی مت دیمن با آن‌همه تبلیغ و زمینه‌چینی، فیلمی خنثی، بی جذابیت و کسالت‌بار از آب درآمد انتظار نداشتم فیلم مستقل همان سال آقای سودربرگ این قدر خوب و هنرمندانه باشد. «تجربه‌ی دوست دختر» فیلم عجیی است. از آن فیلم‌هایی است که سال‌ها بعد به عنوان سند مردم شناسانه‌ی یک مقطع مهم تاریخی ـ بحران اقتصادی فراگیر  و انتخابات ریاست جمهوری آمریکا ـ قابل بازخوانی و بررسی است. ولی دستاویز و نقطه‌ی اتکاء این فیلم امتیاز اصلی آن است. سودربرگ زندگی کسالت‌بار، سرد و پوچ یک تن فروش را بهانه‌‌ی مرور بر حال و احوال زندگی مردم آمریکا در این مقطع تاریخی قرار داده است. پایان فیلم دور از انتظار، نبوغ آمیز و البته چندش آور است. اگر موضوع فیلم کنجکاوتان کرده و به دنبال حظ بردن(!) هستید این فیلم چیزی برای‌تان نخواهد داشت چون واقعا هدفی فراتر از این داشته و دماغ‌تان بدجور خواهد سوخت، اگر دنبال سرگرم شدن و خوش گذراندن هستید جدا سراغ این فیلم نروید. ولی اگر دوست دارید فیلمی از سینمای مستقل آمریکا ببینید Go ahead

سوم

برای رضا جمالی:

پت گارت: زمونه عوض شده

بیلی فنچه: زمونه شاید، ولی من عوض نشده‌م

…

چهارم

پس قرارمان شد تا آخر تابستان. اگر دوست داشتید تحلیل‌هایتان درباره‌ی سکانس پایانی نفس عمیق را برایم ای میل کنید. هرچه زودتر بهتر.

پنجم

این جمله‌‌ی یکی از دوستان غیر هنری ‌ام را دوست دارم:

وقتی همه از یه فیلمی بدشون میاد و یک نفر ادعا می‌کنه که خیلی با اون فیلم حال می‌کنه اگه بدبین باشی میگی دیوانه‌س ولی اگه منصف باشی باید بگی خوش به حالت.  

ششم

ممنون از بهمن، آریا، سینا که با آدم برفی‌ها همراه هستند. بقیه هم امیدوارم به ما بپیوندند.

هفتم

همین‌طوری خوشم آمد که هفت بند باشد وگرنه زیاده عرضی نیست!  J

.

نخست

محمد نوری هیچگاه خواننده‌ی محبوبم نبود ولی ترانه‌ی لالایی اش را بسیار دوست داشتم و در نوجوانی بارها و بارها به آن گوش میِ‌دادم و می‌گریستم. در خیال‌پردازی‌های آن زمان درباره‌ی سال‌های بعد، همیشه فکر می‌کردم روزی این لالایی تلخ و زیبا را برای فرزندم خواهم خواند. زمان می‌گذرد و هر روز بیشتر از فانتزی‌های نوجوانی دور می‌شوم. چه خودخواسته و چه ناخواسته. نام و یاد استاد نوری گرامی باد. هنرمندها یکی از پی دیگری می‌روند و آثارشان پابرجا می‌ماند. شوخی که نیست، هنرمند نمی‌میرد.

دوم

یک نفر برایم پیغام فرستاد که حلالم کن. من درباره‌ات در فلان وبلاگ بد نوشته‌ام و پشیمانم. حلالش نکردم و هرگز چنین انسان‌هایی را حلال نمی‌کنم. این ماجرا مرا به یاد خاطره‌ای از دوران دانشجویی انداخت. در محوطه‌ی درندشت خوابگا‌ه‌مان در چهارچشمه‌ی مشهد به مناسبات ایام عاشورا خیمه‌ای برپا کرده بودند و من و هم اتاقی‌هایم هر شب در مراسم آن‌جا شرکت می‌کردیم. یک شب پیش از خاموش کردن چراغ‌ها کسی آمد کنارم نشست و گفت: «من و دوستانم دیشب که تو وارد خیمه شدی حسابی مسخره‌ات کردیم. من را حلال کن.» زبانم باز نشد به او چیزی بگویم ولی قطعا حلالش نکردم. در زندگی‌ پرمخاطره‌ام به خوبی دریافته‌ام کسی که از کار زشت و ناجوانمردانه‌اش پشیمان شده هرگز حتی آن ‌را به زبان نمی‌آورد چه رسد به اعتراف و حلالیت خواستن. یاد حکایت آن زناکار می‌افتم که اصرار داشت پیش علی پسر ابوطالب به گناهش اعتراف کند و آن رادمرد هربار او را از خود می‌راند.

هرچند به گمانم مقصر کسی است در وبلاگش اجازه می‌دهد که علیه دیگران دست به لجن پراکنی ،اتهام و تحقیر بزنند. این درجه‌ی اعلای پستی است و البته به وقتش پاسخ درخور خود را نه از من که از دست روزگار دریافت خواهد کرد. همین آقایی که پیام فرستاد شاهد متقنی بر حال و روز زشت بعضی‌ها است.

حتی تبهکار بدسرشتی مثل بن وید هم سرآخر به چنان معرفتی رسید که برای اثبات مردانگی و عزت نگاه داشتن  دن  ایونز تنها افتاده، مسافر قطار یوما شود. مادربزرگ خدابیامرزم همیشه می‌گفت: فقط یک چیز از خدا بخواه؛ عاقبت به خیری.

خدا عاقبت همه را ختم به خیر کند.

سوم

می‌خواهم یک مسابقه‌ی کوچک ترتیب دهم برای دوستان همیشگی این سایت. هدفم از این کار آشنایی بیشتر با حال و هوای تفکر نسلی است که دارد پا می‌گیرد و بعد از ما که سر به سپید شدن گذاشته‌ایم همچنان پر انرژی و قبراق می‌نویسد و می‌آفریند.

 به کسی که بهترین تحلیل از سکانس پایانی نفس عمیق را بنویسد ده دی وی دی از فیلم‌هایی که ندارد هدیه خواهم داد. سریع و بی سوخت و سوز. فرصت هم تا آخر همین ماه مرداد.( به دستور دوستان تمدید شد تا آخر تابستان) برایم ای میل کنید. مجموعه‌ای از بهترین‌ها را در آدم برفی‌ها خواهیم گذاشت.

چهارم

از نسل گفتم: به توصیه‌ی امیر معقولی عزیز فیلم چهارشنبه‌های لعنتی را دیدم. فیلمی که جزو آثار زیرزمینی سال‌های اخیر است. فیلمی با اجرایی بد ولی همچنان تاثیرگذار. دیدن این فیلم خالی از لطف نیست هرچند پردازش و اجرایش خیلی دم دستی و بی ذوق است. قهرمان فیلم ـ حماسه ـ حضوری درخشان و به یاد ماندنی دارد. برای شناختن نسل سوخته‌ای که ما هم جزیی از آن هستیم  و رویارویی با بخش کوچکی از دردها و زخم‌های این نسل، چهارشنبه‌های لعنتی بهانه‌ی بدی نیست اگرچه حتی یک صدم واقعیت را بازگو نمی‌کند.

پنجم

با یکی از دوستان گپ می‌زدیم بحث به این جا رسید که در انتقام لذتی است که در عفو نیست(!!!) و شاهدش هم فیلم‌های وسترن بود و  فضای کاریزماتیک انتقام گیری و همدلی ما با قهرمان زخم خورده برای اعاده‌ی حق.

ولی دنیای ما آدم‌ها فرق زیادی با خود فیلم‌ها دارد. انتقام هرچند در قصه و فیلم به ثبات و سکون دراماتیک منتهی می‌شود ولی در دنیای واقعی، درون یک زخم خورده را به آرامش نمی‌رساند.

راستی بهترین انتقام‌گیری سینمایی که دیده‌اید کدام است؟ چه در وسترن و چه غیر آن؟

من انتقام سربازهای یک چشم مارلون براندو را خیلی دوست دارم.

پی نوشت

این هم لینک اختصاصی موسیقی متن سه و ده دقیقه به یوما. گوش کنید و لذت ببرید.

http://www.4shared.com/audio/032pW_Z2/yuma.html

.

کار شاعر این شده

که چند خط

از خیال تو دست بکشد

که هر شب

 لا به لای لالایی

روی موی تو دست بکشد

به اندازه‌ی چند نفس

تنهایی‌اش را حبس می‌کند

روی دیوار

سایه‌: حلقه و چهارپایه

دست دست می‌کند

 پای رفتن ندارم

نفسم دست و پا می‌زند

باران که می‌بارد

دستت دوباره توی دست من است

اسمت دوباره توی شعر من است

توی این کافه مرگ می‌نویسند

قصه‌‌های بی سرانجام

نویسنده‌های بی سر

و قصه‌ها همه غمگین

چشم‌های بسته‌ی من

مشت‌های باز تو

جفت پوچ

من سر رفته‌ام

از روزهای بی سر و ته

من ته کشیده‌ام

از روزهای بی سر و ته…

به اندازه‌ی چند خط

خط و خال که هیچ

خیال تو را عشق است

.

نقد سینمایی به درد کجای آدمیزاد می‌خورد؟

لیوتار به نقل از ویتگنشتاین می‌گوید: سخن گفتن مبارزه است. و فوکو معتقد است هر نوع آفرینش هنری یک کوشش ضدگفتمانی است. با این دو پیش زمینه موجز ودرخشان بخش بزرگی از راه این نوشته را در همین آغاز پیمودم. آیا نقد یک جور آفرینش است؟

نقد هنری و به شکل خاص‌تر نقد سینمایی، در شکل مطلوبش قطعا یک آفرینش هنری است. آفرینشی از جنس نگارش. آن‌چه در این فرض تشکیک می‌کند نوشته‌هایی است به نام نقد سینمایی که به انگیزه ژورنالیستی نوشته می‌شوند و ناگزیر به کلیشه نگاری و مهمل نویسی‌اند.

خواننده های نقدهای سینمایی به مرور به نام‌های خاصی در منتقدان گرایش پیدا می‌کنند و این کاملا سلیقه‌ای است. پس از مدتی مخاطب برای تسهیل گزینش فیلم دیدن خود به سلیقه منتقد مطلوبش اعتماد می‌کند. بگذارید از خودم مایه بگذارم: من با خواندن سرسری نقد هوشنگ گلمکانی درباره فیلم الکساندرا این فیلم را در جشنواره  دیدم و از اعتمادم پاسخ مثبت گرفتم. نمونه دیگرش فیلم شما زندگان روی اندرشن سوئدی است که باز بر اساس مطلبی از گلمکانی دیدم و یکی از بهترین فیلم‌هایی است که این چند وقت دیده‌ام. فیلم سایکلو ساخته تران آن هونگ را با خواندن نوشته ارزشمند و عالی مجید اسلامی دیدم و فیلم بسیار بدی بود. همین طور با خواندن نقدهای ستایشگرانه  ایشان بر فیلمهای هال هارتلی چند فیلمش را دیدم و بسیار سرخورده شدم. ولی مثلا مرد مرده جیم جارموش یا راشومون کوروساوا موردی بود که از اعتمادم به آقای اسلامی پاسخ درخور گرفتم.

نقد سایکلو برایم یک آفرینش هنری بود، فارغ از خود فیلم. مهم این است.

نام‌ها  و نشانه‌ها

وقتی بخش مهمی از مخاطبان نشریات سینمایی برخی گزینش‌های خود را به سلیقه های منتقدان خاصی نزدیک می‌کنند چگونه می‌شود از کنار تاثیر نام‌ها گذشت؟

خیلی ساده است :منتقدان سینمایی دست کم بر سلیقه فیلم دیدن گروهی از سینماروها تاثیر می‌گذارند و سینماروها با گزینش‌های‌شان تهیه‌کننده‌ها را تشویق یا تنبیه می‌کنند. تهیه کننده یک فیلم فرهنگی ارزشمند که ریسک بزرگی مرتکب شده  با دیدن بازخورد اقتصادی اثرش جرات پیدا می‌کند که باز هم از این جور فیلم‌ها تهیه کند و  برعکس.

منتقد سینمایی یک کارکرد دیگر هم دارد. اگر سینما کامل‌ترین هنر روزگار ما و برآیندی از رویاها و لطایف انسان است قطعا از درونی‌ترین لایه‌های زندگی اجتماعی و فرهنگ مردم یک سرزمین سر برمی‌آورد. با تحلیل و تشریح بسیاری از آثار سینمایی می‌توان به ژرف‌ترین خواسته‌ها و سرکوفتگی‌های جوامع رسید. می‌توان دیدگاه‌های جامعه‌شناسانه، روان‌شناسانه و … مردم آن سرزمین را بازخوانی کرد و… این‌ها همه کار نقد سینمایی است و اگر جایی جامعه‌شناس، روان‌شناس، فلسفه‌دان، حقوق‌دان یا ادیب به قلمرو نقد سینمایی پا بگذارد حاصل کار درخشان  و قابل تامل خواهد بود. نقد فیلم نقد احوالات، جریان‌های اجتماعی – فرهنگی – سیاسی، باورها و کلیشه‌های رفتاری مردم است. نقد فیلم در کلیتش دقیقا نقدی سیاسی- اجتماعی است. مهم نیست که خود منتقد سینما بینش اجتماعی و سیاسی نداشته باشد. مهم این است که نوشته‌ها این بینش را دارند. پس جای شگفتی نیست که مثلا نگاهی که نقدهای سینمایی را مخالف امیال خودش می‌بیند  بارها و بارها و از پشت نام‌های ساختگی و جعلی و حتی اگر واقعی ولی کاملا بی ارزش، با هتاکانه‌ترین و نامردانه‌ترین شیوه به تخریب شخصیت منتقدان سینمایی می‌نشیند و البته همواره در این میان ناکام می‌ماند. چون ساحت نقد ناب سینمایی برتر از ساحت کثیف لجن پراکنی است برگردیم به آغاز این نوشته: سخن گفتن مبارزه است

آیا نقد سینمایی موظف است بر چارچوب خاصی استوار باشد؟

این پرسش متناظر است به پرسش‌هایی از این دست: هر فیلم باید قواعد ژانر را رعایت کند؟ آیا ژانربندی فیلم‌ها و نقد آنها بر اساس قواعد ژانر یک ضرورت انکار ناپذیر است؟

تقسیم بندی فیلم‌ها به ژانرها(گونه‌ها) و فرض کردن معیار مطلق و رد یا پذیرش یک فیلم بر اساس آن معیارها نوعی چیرگی‌طلبی بر هنر و منحصر کردن زیبایی شناسی به باور شخصی است. ژانربندی غالبا ساختار مشخصی هم ندارد. ژانر وسترن به دلیل جغرافیای روایت، وسترن نامیده می‌شود یا به دلیل دستمایه‌های استقرایی که قاعده ساز می‌شوند؟… اساسا گونه‌بندی هنر به چه کار می‌آید؟ تلاشی برای مهار آفرینش هنری در یک چارچوب است یا تلاشی برای آسان شدن تحلیل؟ اصلا دنیای بازخوانی چرا می‌خواهد بر دنیای آفرینش اثر بگذارد؟ نمونه‌ها نشان می‌دهند که نمی‌گذارد. هیچ هنرمندی و از جمله فیلمساز برای خلق اثرش به گونه و چارچوب فکر نمی‌کند.

آیا یک متن را باید فارغ از نویسنده اش خواند؟

نتیجه ساده این طرز تلقی می شود این برداشت خام‌نگرانه که در ویراستاری امروز ایران رواج دارد: نویسنده باید خودش را در نوشته اش بکشد و از ضمیر من استفاده نکند و مثلا به جای من فکر می‌کنم این فیلم فیلم بدی است بنویسد نگارنده فکر می‌کند این فیلم فیلم بدی است… و یک سوء تفاهم دیگر اینکه به نویسنده بگویند چرا نظر شخصی خود را در متن دخالت دادی!!! جل الخالق! یعنی باید نظر شوهر عمه ام را در نوشته ام دخالت می‌دادم؟ یا نظر همسایه بغلی را؟ هنوز این نکته‌ی خیلی ساده در ادبیات منتقدانه‌ی این سرزمین جا نیفتاده که هر فرد حق دارد بدون هیچ معیاری در نوشته اش فقط نظر شخصی اش را بگوید و به هیچ کس هم از این بابت بدهکار نیست. باور کنید هیچ متنی را کسی جز نویسنده اش ننوشته!!! البته مساله دیگری هم هست و آن امکان بروز و همگانی شدن این نوشته‌هاست. به هرحال فضای ژورنالیسم فضای محدودی است و اندک فضای موجود در نشریات سینمایی کشورمان به شدت دسته بندی شده و غیر آزاد است.

این تقصیر مجید اسلامی و آن جوان تیز و بز نیست که نظر خود را می‌نویسند ( مسلما آنها نظر همسایه‌هایشان را نباید بنویسند) دیگران که ناراحتند که چرا از فلان فیلم فقط یک نظر در یک مجله منتشر می‌شود و آن‌ها نظر دیگری دارند که امکان انتشار ندارد فقط دو راه دارند: یا یک جور خود را به دایره تنگ ژورنالیسم برسانند و امکان انتشار نگاه‌شان را پیدا کنند یا خودخوری کنند و لب بجوند.  راه سوم هم البته فضای اینترنت است که خیلی‌ها هنوز آن را دست کم می‌گیرند ولی آینده نشان خواهد داد که اینترنت با امکانات وسیعش جای نشریات مکتوب را خواهد گرفت. دیر یا زود. مثلا منتقدی که دوست دارد فریم‌های مورد نظرش از فیلم مورد علاقه‌اش را با کیفیت خوب به معرض دید خواننده‌اش بگذارد تا ارتباط ملموس تری با او برقرار کند به سادگی می‌داند که فراتر از این امکان در اینترنت برای او وجود دارد. به هر حال اگر امکان انتشار نقد با همه‌ی این راه‌ها میسر نشود حتما ساده ترین راه پیش می‌آید که بازجویی و مواخذه از یک فرد صاحب نظر است : تو موظفی دلایل علاقه ات به یه یک فیلم را دسته‌بندی کنی و هنر یک امر مکانیکی حقیر است که باید با فرمول و معیارهای قطعی و خشک به آن نگاه کنی و بر اساس آن اظهار نظر کنی. شک نکنید نقدی که نگاهی چنین محقر به هنر دارد نقد کار آمدی نیست. هنر اگر فرمول پذیر بود حتما بیشتر فیلمسازان خوب تاریخ فارغ التحصیل دانشکده‌های هنر می بودند که نیستند. نمونه‌های اندک را فراموش کنید. از هیچکس به خاطر نظرش بازجویی نکنید. نقد سینمایی خودش یک اثر هنری است و در چارچوب هیچ فرمولی نمی‌گنجد. ایسم دادن به نقد هنر حتی بدتر از ایسم دادن به خود هنر است.

مولف پدرمرده و متن بی پدر

خیلی‌ها(واقعا خیلی‌ها) هنوز بی آنکه درنگ و اندیشه‌ای بر بارت و فوکو و … داشته باشند برخی گزاره‌های‌شان یا حتی برخی ترکیب‌های واژگانی آن‌ها را طوطی‌وار به کار می‌برند و چماق بر سر دیگران می‌کنند. باید با بازخوانی تسهیل شده برخی از این متون به برخی از مناقشه‌های بیهوده تا حدی پایان داد.

رولان بارت با طرح مرگ مولف در نوشته‌ای کوتاه، مناقشه‌ای بزرگ برای همگان و در همان حال بهانه‌ای بزرگتر برای  دوستداران پست مدرنیسم ( بعید است به هرکس که ترم پست مدرن را مدام به کار می‌برد بشود پست مدرنیست گفت) به یادگار گذاشت. او از نقطه ای می‌گفت که در آن زبان، فاعل و چیره است و «من» نیست و بی رنگ است. مولف پدر متن است(چنان‌که او می‌گوید) و فرزند از پدر است ولی در تملک پدر نیست. من (نگارنده=رضا کاظمی) پیش از این مثال پدر ژپتو و پینوکیو را را چند بار به کار برده ام. اولین بار در نقدی که بر اینلند امپایر دیوید لینچ نوشتم و در ماهنامه‌ی فیلم منتشر شد. پدر ژپتو می‌توانست هرجور که می‌خواهد چوب را بتراشد و هر نامی که می‌خواهد بر دستکارش بگذارد ولی گسترش روایت با پینوکیو بود. پدر ژپتو دیگر راوی سرنوشت او نبود. سر رشته از دستش رفته بود.

مرگ مولف از آن دست که بارت می‌گوید بازنویسی ساده گیرانه‌اش هم، حذف ضمیر از متن نیست. کفه‌ی سخن بسیار فراتر از این است. بارت تملک مولف بر متن را تحدید رمزگشایی از آن می‌دانست. او متن را گرانیگاه روزگاران و آزموده‌های بسیار و پراکنده می‌داند و از این رو بر این باور است که متن نمی‌تواند به چیرگی نام در آید. کوتاه سخن این که مرگ مولف هیچ ربطی به ساختار متن و راوی متن( اول شخص، دانای کل محدود، دانای کل قادر متعال، و دوم شخص گریزپای ناپایا،کاغذ پاره ،گزارش و… ) ندارد. به نظرم(به نظر من رضا کاظمی ) طرح و بسط و ابهام زدایی (از) این نظریه‌ی بارت امری ضروری است تا کج‌اندیشانه به کار نرود.

پیش از آنکه به نظر فوکو برسیم به این نکته‌ی بازیگوشانه توجه کنید: من( رضا کاظمی) با همین کاربرد اخیر نامم در این متن سه بار نامم را برای خواننده ‌ای که شما هستید بازگفتم. فکر می‌کنید وجود نام من چه هویتی فراتر از دیگر گزاره‌های این نوشته به نویسنده‌ی این متن می‌دهد؟ دست کم پاسخ من این است: هیچ. این متن هرچند مخالفان و دشنام دهندگان بسیاری خواهد داشت ولی ناخواندنی نیست و اگر آوای ناخوشایند نام من ده بار دیگر هم در آن تکرار شود شالوده و بافت متن دست نخورده می‌ماند. این نوشته در بازخوانی مختصر مولف و متن است و هیچ ضمیر و نامی نمی‌تواند گرانیگاه نوشته را نابرجا کند.

نگاه فوکو در متن «مولف چیست» ابهام زدا است. او با تکرار این که نقد و فلسفه، مرگ مولف را پیشتر از تاریخ نگارش او اعلام کرده‌اند انگاره‌های جایگزین مولف را هم کارکرد آن می‌داند: اثر و نوشتار . فوکو تاکید می‌کند کار نقد آشکار ساختن مناسبات اثر با مولف نیست و  در جایی دیگر می‌گوید تایید کر و کورانه‌ی مرگ مولف کافی نیست.

به نظر فوکو نام خاص یک مولف، به فردی واقعی و بیرونی باز نمی‌گردد و کارکرد اساسی اش این است که محدوده‌ی یک متن را آشکار می‌کند. ارتباط میان برخی متون را باز می‌نمایاند و به دسته بندی آن‌ها کمک می‌کند. او همچنین کارکرد دیگر نام مولف را تمایزگذاری متن از سخن هرزه و روزمره می‌داند. فوکو بیرون زدن سخن از مرزهای«نباید» و جزای پیامدش را دلیل اصلی پیدایش مولف می‌داند. مولف از کنشمندی سخن در گستره‌ی تابو/توتم به دنیا می‌آید. … فوکو در گزین گویه‌ای ویرانگر مولف را چهره‌ای ایدئولوژیک می‌داند که حاصل وحشت انسان از کثرت معنا است. (ر.ک به دایره‌ی تنگ ژورنالیسم در همین نوشته)

نقل و گزینش من از متن گرانقدر و ماندگار فوکو به پایان رسید . ولی چگونه می‌خواهم گزاره‌های ناهمسازش را به بازی بگیرم؟ فوکو نسبت به تکرار خشکسرانه‌ی مرگ مولف هشدار می‌دهد و در همان حال که زایش مولف را کوششی ضد گفتمانی و ارجمند در پیکره‌ی هستی می‌داند بر هژمونی زدایی از نام خاص برای در نیامیختن یک کوشش ضد گفتمانی با گفتمان  ـ به عبارتی همان  «ذوب در گفتمان» ـ تاکید دارد.

او والایش متن را یک آرمان می‌شمارد و به هرگونه اقتدارجویی در متن بدبین است. به نظر او این اقتدارجویی‌ها از دل نقد سر بر می‌آورند. او با همه‌ی این‌ها، نام خاص مولف را به مثابه‌ی واقعیتی ناگزیر می‌پذیرد و حتی نگاهی همدلانه با آن دارد.

….

من(رضا کاظمی) به کارگیری سلیقه در یک نقد را معیاری برای والایش یا خوارداشت آن نقد نمی‌دانم. بی شک من با نگاه مرعوب و استیلا پذیر به نگارش و وجود مراد و معیار در هنر هیچ میانه‌ای ندارم. برای من نقد فیلم یک اثر هنری است که مستقل از خود فیلم و فیلمسازش است ولی خودش فارغ از نام نویسنده‌اش نیست. چگونه می‌شود نام را دست کم گرفت. من با دیدن نام مجید اسلامی، احمد میراحسان، بابک احمدی، ایرج کریمی و… خود را با یک دریچه‌ی نگاه یکه به هستی روبرو می‌بینم و از این رو متن‌شان را می‌خوانم. نقد اسلامی بر سایکلو مرا به شعف وا می‌دارد در حالی‌ که خود فیلم نه. نوشتارهای پرشمار میراحسان بر سینما و دنیای کیارستمی مرا با دنیایی از بینامتنیت‌های گران گوهر مواجه می‌کند در حالی که از سینمای کیارستمی آن لذت را نمی‌برم یا من به هیچ روی فیلم‌های تارکوفسکی را دوست ندارم ولی تحلیل‌های ایرج کریمی و بابک احمدی بر سینمای او برایم در حکم یک لذت بی پایان است. امیر قادری هرچند شمار متن‌های خوب و خوشش بسیار کمتر از متن‌های ناخوب و ناخوشش است ولی انکار آفتاب است که چند متن درخشان و ماندگارش را نادیده بگیریم…

بازی بی رحم و رسواگر کلام و فروکاستن سخن به مثل‌هایی همچون «سبزی فروش سر کوچه هم می‌تواند سلیقه‌اش را بنویسد» نگاهی در خلاء و بی توجه به ماهیت نگارش در دل گفتمان قدرت و عدم توجه به انتشار نگارش به منزله‌ی یک امکان دیریاب و نیز ناتوانی در تفکیک گفتن و نوشتن است… چگونه می‌توان به یک همرایی ترمینولوژیک درباره‌ی گوهری به نام نوشتن نرسید و بحث نقد (یک متن آفریده و آفرینشگر) را با نظر دوقطبی(خوب/ بد) سبزی فروش سر کوچه یکی دانست؟ چه او اگر بخواهد هم نمی‌تواند بنویسد(مگر نوشتن به همین سادگی است؟) و اگر بنویسد هم نمی‌تواند جز به همسر احتمالا بی سوادش نشان دهد و اگر بخواهد هم نمی‌تواند آن‌ را به انتشار برساند مگر جایی که حضور دست انداختنی انشای یک سبزی فروش با گوشه‌ای از ژانگولربازی قدرت تلاقی کند…

اگر یک سبزی فروش محترم به ژورنالیسم ایرانی راه پیدا می‌کند آسیب‌شناسی این پدیده نتایج بسیار راهگشا و درخشانی به دست خواهد داد. اتفاقا هدف اساسی من از برانگیختن این بحث هم رسیدن به چنین منزلگاهی است. شک نکنید ورود فرومایگان به دنیای سابقا فرهیخته و ارزشمند نقد هنر و حذف و طرد رندانه فرهیختگان از چنین فضایی نه ناخودآگاه که کاری حساب شده و در راستای برآوردن شهوت شهرت و فردمحوری در ژورنالیسم است تا اینکه حذف و طردی از جانب قدرت باشد.( بخش خصوصی در برابر بخش دولتی!) جدا  از این که آفرینش متون درخشان همچون هر آفرینش هنری باید در اتمسفری از عقلانیت و آرامش رخ دهد که به دلیل نبودنش، فرهیختگان رانه و انگیزه‌ای برای نوشتن ندارند.

رویکرد  به نقد سینمایی

نوشتن برای کسب حق التحریر یا کسب نام برای سودجویی، وقتی که ایده و حرف واقعا تازه‌ای وجود ندارد، جز تکرار مهوع مکررات، حتما نویسنده را ناگزیر به قدم گذاشتن در چند بیراهه می‌کند. یکی اینکه برای نقد یک فیلم ناچار می‌شود یک دور(!) داستان فیلم را بازگو کند تا بخشی از فضای نوشته را پرکند. بعد مجبور می‌شود همچون گزارشگران فوتبال، اطلاعات بی ربطی از فرامتن ارائه دهد که نسبت چندانی با تحلیل آن فیلم ندارند و با عرض معذرت گاهی درمورد فیلم‌های خارجی مجبور می شود از میان خیل اطلاعات  اینترنتی کمی را کش برود و ترجمه کند و لای متنش بچپاند!!!

یک اصل در موارد مجاز تعریف داستان وجود دارد: گره‌های اساسی داستان را نباید هدر و لو داد و لذت دیدن فیلم را از خواننده گرفت. مورد استثناء باز هم  نقد گذشته نگر بر فیلم‌هایی است که احتمالا بیشتر سینمادوستان دیده‌اند.

توصیه من به خوانندگان نقد این است که از خواندن نقد فیلمی که ندیده‌اند  روی نگردانند ولی بهتر است روی جمله‌ها مکث نکنند و خواندن با دقت نقد را به بعد از تماشای فیلم موکول کنند. خود من همیشه نقدها را این‌گونه می‌خواندم: از سر و وسط و ته نقد منتقد مورد علاقه ام  چند خط می‌خواندم و اگر حس می‌کردم با فیلم خوبی روبرو خواهم شد ـ یا حتی فیلمی که محل مناقشه‌های اساسی و جذاب است ـ حتما به تماشای فیلم می‌رفتم و بعد همه‌ی نقد را از اول تا به آخر می‌خواندم و دیدگاهم را با نویسنده‌ی نقد مقایسه می‌کردم.

باید توجه داشت که بهره‌گیری درست از فرامتن در یک تحلیل سینمایی و کاربست موشکافانه‌ی بینامتنیت و ارجاع‌های فرامتنی درست قطعا به نتایج درخشانی منجر خواهد شد. حتی بازگویی خط روایت فیلم هم به نوع نقد بستگی دارد. برای نمونه: خیلی رذیلانه و ساده گیرانه است که داستان فیلمی را که روی پرده است و هرکس بخواهد می‌تواند ببیند در نقد برای دیگران بازگو کنی (اصلا کارکرد خلاصه داستان فیلم که نشریات سینمایی جدا از متن منتقد در آغاز نوشته او منتشر می کنند همین است) این فرق دارد با تحلیل فیلمی از چند دهه قبل یا فیلمی ناشناخته که احتمالا خیلی‌ها یا کسانی آن را ندیده اند و نوشته شما یک جور پیشنهاد برای تماشای آن تلقی می‌شود. اصلا گاهی کارکرد نقد این است که کسانی که فیلم را ندیده‌اند با خواندن چند خط از نقد به دیدن آن ترغیب می‌شوند.

رویکرد خواننده به منتقد

۱-      یک خواننده‌ی خنثی و بدون جهان‌بینی مشخص، همه جور نقدی می‌خواند و باد به هرکجا بوزد او را را با خود می‌برد. او غالبا همچنان خواننده‌ ای خنثی باقی می‌ماند.

۲-      وقتی نگاه و جهان‌بینی‌ یک خواننده‌ی نقد با نگاه یک منتقد اشتراکاتی دارد طبعا نوشته‌های آن منتقد را با کنجکاوی دنبال می‌کند تا از خلال آن‌ها پیشنهادهای تازه‌ای برای خواندن و دیدن و شنیدن به دست آورد. او یا همیشه در همین ساحت مریدی و شیفتگی درجا می‌زند و یا هویتی مستقل برای نگاه خود می‌آفریند که در عین لذت بردن از برخی اشتراکات، افتراق‌ها را هم تشخیص می‌دهد و سرانجام سر به طغیان می‌گذارد و راه خود را بر می‌گزیند.

۳-      وقتی نگاه خواننده‌ی نقد با نگاه یک منتقد در تعارض است، یا از او رویگردان می‌شود و یا تلاش می‌کند دیدگاه خود را سر سر و سامان ببخشد و تحلیلی ارائه دهد که بتواند بر تحلیل آن منتقد چیره شود یا آن‌قدر مازوخیست است که باز هم نقدهای آن منتقد را می‌خواند و عذاب می‌کشد.

خواننده‌ی نقد سینمایی  چه نیازی به ارائه‌ی تحلیل دارد؟

خواننده‌ی نقد سینمایی یک خواننده‌ی معمولی نیست. او عمیقا میل سرکوب شده و فروخورده‌ی تحلیل فیلم را در ناخودآگاهش دارد. نود و نه درصد آدم‌ها پس از تماشای یک فیلم نیازی به خواندن یک نقد درباره‌ی آن احساس نمی‌کنند. آن‌ها که به دنبال نقد می‌روند چند هدف را دنبال می‌کنند:

-          مقایسه‌ی تحلیل و برداشت خود با برداشت یک منتقد  ـ تا میزان دانش و درک هنری خود را محک بزنند ـ

-          یافتن پاسخ برای نقاط مبهم فیلم مورد نظر یا نمادها و نشانه‌هایی که از درک و تحلیلش عاجز ‌اند

-          جستجوی دیدگاه‌های متفاوت درباره‌ی یک اثر برای رسیدن به درکی فراگیر از آن

خواننده‌ی نقد سینمایی چگونه تحلیل خود را ارائه کند؟

اگر بتواند راه به ژورنالیسم کاغذی پیدا کند که هیچ. اگر نه می‌تواند از ابزار قدرتمند وبلاگ نویسی بهره بگیرد.

ولی ژورنالیسم کاغذی اعتبار بیشتری دارد. دستمزد هم دارد.

بحث اعتبار کاغذ در آینده‌ای نزدیک منتفی است. نوشتن بیشتر برای دستمزد بیشتر هم نتیجه‌اش می‌شود مهمل نویسی.

امیدوارم توضیح داده باشم  که چرا آدم‌های صرفا فیلم‌باز هیچگاه مخاطب اصلی یادداشت‌های یک منتقد نیستند و آن‌هایی که میل شدید به نقدنویسی دارند ـ حتی اگر در ناخودآگاه‌شان سرکوب شده باشد و خودشان بی‌خبر باشند ـ مخاطب این وبلاگ‌ها می‌شوند. حس آن‌ها نسبت به آن منتقد غالبا عکس آن چیزی است که در برابر خود او بروز می‌دهند. (استثناء به هر حال وجود دارد).

.

توضیح: از این به بعد هر بار پنج فیلم معرفی می‌کنم  و در عوض شرح و توضیح بیشتری به هر مورد اضافه می‌کنم.

قطعا کسانی که ملودرام‌باز هستند کمترین بهره را از پیشنهادهای من خواهند برد. من علاقه و فرصت چندانی برای دیدن ملودرام  ندارم. دوست دارم آن چیزی را که در زندگی‌ام کم دارم در فیلم‌ها جستجو کنم. با این حال، یک بار هم بهترین ملودرام‌هایی را که دیده‌ام معرفی خواهم کرد.

Deathtrap

ساخته‌ی سیدنی لومت بر اساس نمایشنامه‌ای نوشته‌ی آیرا لوین  ـ همان که نویسنده‌ی بچه رزمری بود ـ برای دوستداران تریلر و معما یک غنیمت و یک لذت غیر قابل توصیف است. فضای پازل گونه‌ی  اثر شباهت زیادی به فیلم بازرس جوزف  ال منکه ویتز دارد. داستانی مینی مال با پرداخت تئاتری، در یک لوکیشن محدود با پیچش‌های چشمگیر و دلپذیر داستانی و نقش آفرینی استادانه و تحسین برانگیز مایکل کین – او در بازرس و نسخه‌ی بازسازی شده‌ی آن هم  حضور داشت ـ جز این شاید مهمترین نقش آفرینی کریستوفر ریو فقید ـ بازیگر نقش سوپرمن که در جوانی افلیج شد و چند سال بعد درگذشت ـ در اوج طراوت جوانی برای دوستداران سینما لذتی تکرار نشدنی بیافریند. سیدنی لومت یکی از فیلمسازان محبوبم است. نامش مترادف با استاندارد و معیار  ذوق در فیلمسازی است.

Long goodbye

رابرت آلتمن هیچگاه فیلمساز محبوبم نبوده. هرچند اغلب فیلم‌های او را کم نقص و با اجرایی استادانه یافته‌ام ولی سبک فیلمسازی او همیشه یک چیزی برایم کم داشته است. شاید درجاتی از نبوغ و ابداع، شاید درجاتی از حس زندگی… نمی‌دانم. ولی این اقتباس جسورانه‌ی او از رمان ریموند چندلر و بازآفرینی کاراگاه خصوصی، فیلیپ مارلو در دهه‌ی عصیانی هفتاد آمریکا به راستی نبوغ آمیز و لذت بخش است. بازی استادانه‌ی الیوت گولد در نقش فیلیپ مارلو، بازیگری که دست کم من پیش از این او را در فیلم دیگری به یاد نمی‌آورم، حضور درخشانی از خواب‌زدگی، سرخوشی و ملنگی را به تصویر می‌کشد. اتمسفر نهیلیستیک دهه هفتاد دورتادور قصه‌‌ی پیچیده و نیرنگ‌آمیز چندلر را فراگرفته و انتخاب لوکیشن‌های جذاب، میزانسن درست و  فیلمبرداری چشمگیر با عمق میدان بالا تجریه‌ای هولناک را رقم زده است. مارلوی این فیلم شباهتی با مارلو‌های قدیمی‌تر ندارد. دنبال ویژگی‌های هامفری بوگارت نباشید. چیز بدیع‌تری در انتظارتان است. شمایلی که بعید است به این آسانی از یادتان برود. یک ناقهرمان عمیقا ملول. سکانس شبانه‌ی دریا از آن سکانس‌هایی است که ساختتنش آرزوی هر فیلمسازی است. به همه‌ی این‌ها پرفرمنس استادانه‌ی استرلینگ هایدن را اضافه کنید. صبر کنید باز هم چیز دیگری باقی مانده ـ از بس که این فیلم غنی و سرشار از ذوق است ـ : ساندتراک زیبای فیلم با عنوان خداحافظی طولانی .

خداحافظی طولانی می‌توانست فقط یک فتورمان باشد ولی یک فیلم به شدت بصری و کارگردانی شده است. فیلمی که باید دید و می‌توان لذت برد. یک فیلیپ مارلوی از یادنرفتنی…

Unforgiven

هیچ فیلمی ضد وسترن‌تر از نابخشوده نبوده است. نابخشوده فیلمی است که باید به خوبی بازخوانی شود. پیرنگ بازیابی گذشته‌ی سیاه قبل و بعد از نابخشوده در سینما به کار گرفته شده است. بیرون از گذشته و تاریخچه‌ای از خشونت دو تا از بهترین‌‌هایشان هستند. نابخشوده ضد وسترنی است که نه در شکل دادن موقعیت‌ها، نه در اجرا و نه در به کارگیری عناصر بصری به تماشاگر وسترن باج نمی‌دهد و مدام خلاف عادت او عمل می‌کند. هیچ تعلیقی را به اوج و ثمر نمی‌رساند، قهرمان به جای فرورفتن در قرص آفتاب در پرسپکتیو، در شب بارانی گم می‌شود. هیچ وسترنی این قدر ضد نور نبوده است… گفتگوی میان ویلیام و آن جوان تخس و خالی بند، همخوانی دلپذیری با کلام شکارچی گوزن مایکل چیمینو دارد. هر گلوله، پایان یک دنیا امید و رویا است. و پس از آن، هیچ چیز نیست. اهمیت نابخشوده در ضد وسترن بودن و خرق عادت نیست، اهمیتش در به تصویر کشیدن نکبت و ظلمت آدم کشتن است. نابخشوده ضد زیبایی شناسی‌ آدم‌کشی است. جوان تخس از این‌که همه‌ی قدرتش در این بوده که یک آدم غیر مسلح را در هنگام نشستن در مستراح بکشد حالش از خودش به هم می‌خورد. نابخشوده ضد فعل مردانگی است. اساس روایتش بر تحقیر رجولیت است. هیچ فیلمی ابهت وسترن را چنین به بازی نگرفته است.

کلانتر  ـ بیلی کوچیکه ـ  به درستی به ویلیام می‌گوید که لایق چنین مرگی نبوده است. او هیچ خطایی نکرده. از منطقه‌ی تحت امرش طبق قانون محافظت کرده است. مساله‌ همین است. جمله‌ی درخشان رفتگان اسکورسیزی را باید با آب طلا نوشت: وقتی یک تفنگ به سمتت نشونه رفته، مهم نیست که تو کی هستی.

Anatomy of a murder

به گمان من بهترین فیلم دادگاهی تاریخ سینما. اهمیت این فیلم در سیاهی وحشتناکی است که پشت سرزندگی‌ ظاهری‌اش حضور دارد. تلاش یک وکیل برای تبرئه‌ی یک قاتل قطعی با توسل به اسناد و شهادت‌های مزخرف. از این نظر این فیلم هیچ شباهتی به فیلم‌های عدالت جویانه‌ ژانر دادگاه ندارد و اساسا فیلمی علیه قراردادهای اخلاقی است. آناتومی یک جنایت فیلم به شدت همراه کننده‌ای است. با نقش آفرینی به یاد ماندنی جیمی استوارت، لی رمیک، بن گازارا و…

سرزندگی و شوخ طبعی در سراسر فیلم موج می‌زند. جز این، عجیب‌ترین قاضی تاریخ سینما را در این فیلم خواهید دید. پره مینگر با یک تمهید فوق العاده ساده، تماشاگر را در جایگاه هیات منصفه قرار می‌دهد. در فیلم چند بار به اهمیت نگاه و امتداد نگاه در جریان قضاوت اشاره می‌شود. وکیل مدافع از موقعیت قرارگیری دادستان کفری شده است.  قاضی چند بار مستقیما به ما چشم می‌دوزد. باید کیفیت اجرای این‌ها را ببینید.  اتو پره‌مینگر فیلمساز توانایی است و اینجا در اوج توانایی‌اش است. تاکنون فیلمی از او ندیده‌ام که حاصلش پشیمانی باشد. درووود.

Night & the City

دوست داشتنی‌ترین خالی‌بند یا دست کم خالی‌بندترین ضدقهرمان تاریخ سینما را در این اثر درخشان جولز داسین ببینید. ریچارد ویدمارک کاراکتر رند و تیز و بزی را به تصویر می‌کشد که حالا حالاها از یادتان نخواهد رفت. شب و شهر فیلم نوآر خیلی خوبی است که در قیاس با اغلب نوآرها پرداختی عمیق‌‌تر به وجوه انسانی قهرمان/ضدقهرمان اش دارد. شب و شهر فیلم نوآری است که کارآگاه خصوصی ندارد، هپی اند ندارد و در عوض تصویر هولناکی از تنهایی و  پوچی آدم بد‌ها پیش روی‌مان می‌گذارد. آدم‌ بدهایی که پشت نقاب سیاهکاری‌شان، روشنای معصومیت کودکی‌شان سوسو می‌زند.

یک

دوست منتقدی که مجبور بود برای نوشتن مطلبی، فیلم افراطی‌ها را ببیند با ناراحتی تمام تعریف می‌کرد که در طول تماشای فیلم حالت تهوع داشته و احساس بدی دارد که مجبور شده چنین فیلم سخیفی را ببیند. من خوشبختانه دلیلی برای دیدن این فیلم و فیلم‌های مشابه آن ندارم ولی حتی با شنیدن اسم این فیلم کذایی همان حالت تهوع را تجربه می‌کنم. به مصداق ضرب المثل« مورچه چیه که کله پاچه‌ش باشه» واقعا سلولوئید بربادرفته‌ی اخراجی‌ها چه بود که حالا با این مقدار ادای دین نوچه‌منشانه و حقارت‌بار با تأسی به نام آن و بهره‌گیری از بازیگران آن، فیلم دیگری به کارنامه‌ی سیاه ابتذال در سینمای ایران اضافه شود؟

خیلی‌ها به بهانه‌های مختلف درباره‌ی ابتذال رو به فزونی سینمای ایران در این سال‌ها سخن گفته‌اند. گاهی کاربرد اصطلاحاتی همچون فیلمفارسی سبب شده تا طرف مقابل که همان مجری ابتذال باشد در هوا بل بگیرد و بحث را به بیراهه بکشاند و از سخن گفتن درباره‌ی مختصات و عناصر اثر خود بگریزد. ولی بالا برویم و پایین بیاییم، فیلمفارسی همان شترگاوپلنگ است که نه شتر است، نه گاو و نه پلنگ. اصطلاح خوبی هم است چون هدفش که درآوردن حرص طرف مقابل باشد را سال‌هاست به خوبی برآورده کرده است. نوشته‌ی نسبتا تفصیلی هوشنگ گلمکانی درباره‌ی فیلمفارسی به بهانه‌ی فیلم آخر سعید سهیلی شاید نقطه‌ی پایان مناسبی برای بهره‌گیری از این اصطلاح باشد. می‌شود به جای فیلمفارسی مستقیما صفت شایسته‌ی این فیلم‌ها را به کار گرفت و طرف مقابل را از در اختیار گرفتن فرصت بازی کلامی و طفره رفتن از گفتگو محروم کرد. صفاتی همچون: مبتذل، بی ارزش، ساده‌انگارانه، بی سر و ته، فرصت طلبانه، سخیف، آبگوشتی و… باید جایگزین فیلمفارسی شوند تا کسانی که حتی یک لحظه عشق ایران و پارسی بودن ندارند به بهانه‌ی توهین به کلمه ی معرب فارسی ندای وطنم وطنم سر ندهند.

دو

خبر این بود که سنتوری قرار است اکران شود. فیلمی که هرچند جزو آثار خیلی خوب کارگردانش نیست ولی در هر حال نشانه‌هایی از اندیشه و ذوق او را در بر دارد و در صورت اکران در زمان خود بی تردید پرفروش ترین فیلم تاریخ سینمای ایران می‌شد، با رکوردی بعید و دست نیافتنی. نمی‌دانم اکران پیش رو چه وسعت و چه زمانی را در بر خواهد گرفت فقط می دانم به عنوان کسی که فیلم را سه بار به شیوه‌ی غیر حلال روی دی وی دی دیده‌ام دوست دارم دست کم دو بار دیگر آن را بر پرده‌ی سینما ببینم و با لحن محزون محسن چاووشی و نوای شورانگیز اردوان کامکار روح خود را صیقل دهم. لعنت به هرچی معشوقه‌ و رفیق بی‌وفا…

هزار بار هم گوش دهی باز هم تازه است چون داستان تو و نسل تو را می‌خواند :

من باز زخم زبونا رفیقم…

سه

دلم نیامد این دو جمله را در جواب امیر قادری در پی توهین‌ها و تحقیرهای پی در پی اش به/درباره‌ی مارادونا ننویسم. کسی که دیالکتیک و زیبایی‌شناسی شکست و انهدام بوچ، ساندنس، پایک بیشاپ و دار و دسته‌اش، جف کاستلو و… را می‌فهمد چطور اینطور از سر لجبازی اصول خودش را زیر پا می‌گذارد؟ لجبازی دلیل قانع کننده‌ای نیست رفیق سابق.. خیلی حرف برای گفتن دارم که البته تو دیگر محرم نیستی. پس به همین چند خط بسنده می‌کنم. فقط این جمله را که به آن بیشتر از نور چشمم ایمان دارم و توی هامون بازها هم گفته بودم دوباره از قول قصه‌ی عشق بازگو می‌کنم که:

عشق اون چیزیه که هرگز نگی متاسفم

پی نوشت:

استیو مک کوئین توی بچه سین سیناتی دوست داشتنی ترین بازنده دنیاست. بازنده بودن افتخار کمی نیست، ویژگی آدم‌های سرخوش و پرسه‌گرده. یکی دو دقیقه آخر فیلم جایی لنسی هاوارد (ادوارد جی رابینسون) به استیو مک کوئین میگه: «تو ورق باز خوبی هستی بچه. ولی تا وقتی من این دور و برا هستم تو نفر دومی».

ولی آدم سرخوش آدمی نیست که از رو بره. اون دوباره برمیگرده. در مرام پاکبازها باخت بی‌معناست…ببنید ادی خوش دست توی بیلیاردباز به بشکه مینه سوتا چی میگه (من به جای بشکه از کلمه گامبالو استفاده کردم که به نظرم جالب تره) ادی: من بهترین بازیکنی هستم که تا حالا دیدی گامبالو! من بهترینم! حتی اگه تو منو ببری بازم من بهترینم گامبالو!

]]> http://rezakazemi.com/wp/?feed=rss2&p=2129 10 http://rezakazemi.com/wp/?p=2123 http://rezakazemi.com/wp/?p=2123#comments Sun, 25 Jul 2010 04:04:36 +0000 admin http://rezakazemi.com/wp/?p=2123

یک

روی دود سیگار

دختری پوسیده باله می‌رقصد

توی گوشی تلفن

کسی مدام فوت می‌کند

مردمکان را دوخته‌ایم به مونیتور

با این صفحه کلید

هیچ دری باز نمی‌شود

دو

رد مرگ

باریکه‌ای است

پر از بوی بنزین

که تنها

با فندک بنزینی‌ات گر می‌گیرد

نگاه کن

من شبح توی شعله‌های آتشم

که تنهاتر از خدا

به کشتن زمان برخاسته‌ام

سه

روی انگشت اشاره‌ام

بخیه‌ی بد جوش خورده‌ای است

با اضافه‌ی چندش آور گوشت

لای دندان‌هایم

ته مانده‌های گوشت گوسفند

تجویز دکتر است:

روزی سه بار قرقره…

و سمفونی دهان آفت زده‌ام

روی نخ دندان ژانگولر می‌کند

با اشاره‌‌ی انگشت اشاره

.

 این نقد در مجله فیلم منتشر شده است

 پس از تریلر نه چندان موفق ناشناخته  که حال و هوایی دور از سبک و سیاق شناخته شده‌ی فیلمسازی تورناتوره داشت، باریا بازگشتی شکوهمند به سینمای خاص و مورد علاقه‌ی دوستداران این فیلمساز بزرگ است. باریا اثری زندگینامه‌ای است که رگه‌های اتوبیوگرافیک احتمالی را  از خلال روایت نوستالژیک و تاریخ نگارانه‌اش می‌توان دریافت. ( باریا – باقریا-  منطقه ای در سیسیل و زادگاه فیلمساز است ). تورناتوره چنان که در گفتگویش با مجله‌ی امپایر اشاره کرده است علاقه ای به روایت وجوه مافیایی سرزمین زادگاهش یا پررنگ کردن آن‌ها در آثارش ندارد و ترجیح می‌دهد بر خلاف قاعده‌ی متعارف و مرسوم سینمایی گوشه‌های دیگری از تاریخ سیسیل را  به تصویر بکشد. تورناتوره در باریا بر خلاف آثاری همچون سینما پارادیزو، مالنا و افسانه‌ی ۱۹۰۰  شالوده‌ اثرش را بر رومانس و قصه‌ی عشق و سودای نافرجام بنا ننهاده است، از این منظر باریا به دلیل نگاه ضمنی و البته هوشمندانه‌اش به برهه‌های تاریخی و اجتماعی سرزمینِ فیلمساز با ستاره ساز، فیلم ارزشمند دیگر تورناتوره، همسانی بیشتری دارد. هرچند تورناتوره این بار هم ته مایه‌ی کم رنگی از رومانس را در چند سکانس دیدنی و فراموش نشدنی پیش روی‌مان می‌گذارد ولی از روایت دوباره‌ی تمنای محال و عشق سوخته خبری نیست و به جای آن، باریا روایتی از آرزوی رهایی، رستگاری و آرمان‌خواهی و سرشار از عشق به زندگی و هستی است. تورناتوره در آغاز، روایت سه نسل از یک خانواده را به شیوه‌ای کلاسیک پیش رو قرار می‌دهد و شیوه روایی ساده‌ای را برای پیشبرد قصه برگزیده است. برای نمونه الگویی که او در بسیاری از بخش‌های فیلمش برای ترانزیشن( انتقال) از یک سکانس به سکانس دیگر برمی‌گزیند یادآور شیوه‌های کلاسیک فیلمسازی است که تورناتوره گاه با پرداختی طنزآمیز برای جلو بردن صِرف روایت و گاه برای تسهیل در گذر زمان از آن بهره گرفته است.  برای نمونه نگاه کنید به  قطع نمای وزنه به دندان کشیدن چیکو( پدر پیینو) به نمایی از دندان‌های یک شتر، یا سکانس آب تنی در دریا پس از این دیالوگ (مغز شما را ریز ریز می‌کنم و به دریا می‌ریزم) که کارکردی هجوآمیز به خود می‌گیرند و از سوی دیگر نگاه کنید به قطع نمایی از پپینو در حال گرفتن عکس در عکاسی به نمایی دیگر در همین لوکیشن برای نمایش گذر از فصل  نوجوانی به روزگار جوانی که شیوه‌ای آشنا و تکراری برای نمایش گذر زمان در روایت‌های سینمایی است. تورناتوره جز این در بخش اعظم فیلم خود از فید‌ اوت سیاه برای پیوند سکانس‌ها استفاده کرده است که تمهیدی هوشمندانه و حساب شده است و با بن مایه اساسی و نهایی فیلم که تداخل و همنشینی رویا و واقعیت است همگونی دلپذیری دارد؛ انگار این فیدهای سیاه پرده‌هایی از جنس خواب و رؤیا هستند که یکی در پس دیگری در مقابل چشمان تماشاگر فرو می‌افتند و نمایش یک زندگی پر فراز و نشیب را پیش می‌برند.

باریا سرشار از جزئیات است. جزئیاتی که جز سرشار کردن فیلم از لحظه‌ها و ظرایف زندگانی آدم‌های قصه  و بازگویی موجز و دقیق واقعه نگاری بخشی از تاریخ معاصر ایتالیا ( به بهانه‌ی تمرکز بر سیسیل)، ساختاری دقیق و هندسی را شکل داده اند. تورناتوره با جاگذاری حساب شده عناصر  و نشانه های بصری و گفتاری در جای جای فیلم و تناظر بخشیدن به این نشانه‌ها و با بهره‌گیری از شگرد تکرار، ساختاری قرینه و متوازن را شکل داده است. شاید بد نباشد این بحث را کمی باز کنیم چون به گمان نگارنده یکی از درخشان‌ترین وجوه فیلم باریا همین فیلمنامه‌ی دقیق و حساب شده‌اش است که به جای در پیش گرفتن یک سیر خطی و معمولی، مدام نیمدایره‌هایی حول چند مضمون و دستمایه شکل می‌دهد که هر بار تماشاگر را  با لذت کشف یک پیوند درونی  در متن همراه می‌سازد. باریا پر از تکرار دستمایه‌ها است: دری که در بحبوحه‌ی جنگ دزدیده می‌شود و بعداً به قالب تابوتی برای فرزند سقط شده‌ی پپینو در می‌آید، مردی که برای فرار از جنگ پای خود را خرد می‌کند و دیدار دوباره‌ی او در روزگار فرتوتگی، کنایه‌ی ظریف لباس دوختن از چتر نجات سربازان آمریکایی و ارجاع دوباره به آن در سکانس خرید لباس‌های بنجل در یک مقطع زمانی دیگر، کفش واکس زدن مادر زن پپینو که با خاطره‌ی‌ تلخی که بعداً از مرگ پدرش برای پیترو ـ نوه‌اش ـ تعریف می‌کند پیوند می‌خورد، گوشواره‌ی دختر پپینو که بر اثر سیلی او به صورت دختر از جا کنده و گم می‌شود و ظهور غیر منتظره اش در واپسین لحظه‌های فیلم، تکرار مضمون آدم‌های نیمه هیولا و هیولاهای نیمه آدم و تجسد آن‌ها در قالب مجسمه‌های تاریخی و…  و نمونه‌های پرشمار دیگر. یکی از شاخص‌ترین موتیف‌هایی که تکرارش کارکردی بنیادین برای روایتِ به ظاهر سرزنده ولی درآمیخته با تلخی و یأس فلسفی تورناتوره دارد، سه صخره سنگی است که بنا بر باوری افسانه‌ای و عامیانه گنجی در زیر خود نهفته دارند  و هر کس با یک تکه سنگ هر سه صخره را بنوازد به آن گنج دست می‌یابد. این دغدغه از دوران معصومیت کودکی پپینو تا روزگار سرشار از تلخ آزمودگی میانسالی اش با او همراه است و به مثابه‌ی کلیدی برای واگشایی و درک دنیای فیلم عمل می‌کند… و این جا است که پپینوی خسته از روزگار به جای دستیابی به گنج، دوباره به کابوس روزگار جوانی و سودای آرمانخواهی‌اش باز می‌گردد و مارهای سیاه و نحس کابوس‌هایش بار دیگر پیش چشمش احضار می‌شوند. قرینگی کارکرد این مارها نیمه‌ی تاریک و سیاه جهان بینی حاکم بر اثر را به نمایش می‌گذارند. پیشتر، در روزگار جوانی هم کابوس مارها به لوله‌ی در هم گره خورده‌ی سِرم پدر در بستر بیماری و مرگ او پیوند خورده بود. این تقارن‌ها‌ و تکرارها در نشانه‌ها و جزئیات فراوان فیلم حضوری شاخص و مؤثر دارند. برای نمونه نگاه کنید به فصل رهسپاری پپینو برای چوپانی و جمله‌ی پدرش که« برو خودت روزی خودت را در بیاور» و بازآفرینی غیرمنتظره و دلنشین همین موقعیت در فصل وداع پپینو با پسرش در ایستگاه راه آهن یا نگاه کنید به تکرار هجوآمیز حضور مردی که فریاد می‌زند «دلار می‌خریم» که همچون ترجیع بند در نیمه‌ی اول فیلم تکرار می‌شود و همگام با تغییر و تحولات سیاسی  و اجتماعی جاری در متن، جای خود را به تکرار جمله‌ی «سه خودکار صد لیر» از سوی همان مرد در نیمه‌ی دوم فیلم می‌دهد و نمونه‌های پرشمار دیگر … دو تکرار مهم و شاخص در باریا، تاکید بر دو عنصر تخم مرغ و قرقره‌ها است که در چینشی دور از انتظار، گستره‌ی روایت را به دایره‌ای بزرگ و بامعنا تبدیل می‌کنند.  فرزند پپینو ـ که با گزینش یک بازیگر خردسال برای ایفای نقش کودکی پپینو و فرزند او پیترو،  سیر تسلسل و تلاش سیزیف وار مورد نظر تورناتوره را به زیبایی به تصویر می‌کشد ـ تخم مرغش را به مرد آهنگر لال می‌سپارد و او مگسی را با میخ پهن و فولادی گداخته به درون تخم مرغ می‌فرستد. در میانه‌های فیلم زن گدایی که سخنانی پیشگویانه بر زبان می‌آورد از شکستن و سرریز شدن تخم مرغ خبر می‌دهد که تظاهر آنی این حرف را چند لحظه بعد به چشم می‌بینم و البته تعبیر نهایی آن را در پایان به تماشا می‌نشینیم. فیلم با نمایش قرقره‌های بازی بچه ‌ها و گردش آن‌ها بر زمین آغاز می‌شود و سرآخر و پس از گردش روزگار، همراه با پپینو به همین موقعیت باز می‌گردیم تا این بار قرقره‌ی شکسته‌ی پپینو( تقدیر نامراد او) متناظر به همان تخم مرغی باشد که روزگاری به آهنگر لال سپرده و با تولد دوباره‌ی مگس لبخندی شیرین بر لب او  - و چه بسا  ما – نقش بندد.

باریا سرشار از طنز و هجوی سیاه است که پوسته‌ی سطحی اثر را شکل می‌دهند. طعنه و اعتراض به خفقان دوران حکمرانی موسولینی و فاشیسم در فصل تئاتر، شوخ طبعی مرد سوسیس فروش در دست انداختن یک مأمور فاشیست، پرسش معصومانه‌ی پپینو از زن خریدار شیر درباره‌ی این که مرد سوسیس فروش را به کجا می‌برند و پاسخ خیلی عادی و خالی از احساس او و بهت پپینو ـ و ما ـ ، فصل تانگو و پیوند زدن فانتزی‌وار آن با پاگرفتن نهضت سوسیالیسم، فصل‌های مربوط به رأی گیری از زن نابینا یا زن پا به ماه پپینو، فصل آبسورد مربوط به خودکشی برادر پپینو و …. تورناتوره با گزینش و پراکنش ایده‌ها و دستمایه‌های طنز آمیز ، درون تلخ و پوچ انگارانه‌ی فیلمش را تلطیف می‌کند تا تماشاگر را با زمان طولانی فیلم و رسیدن به پایان درخشان و تحسین برانگیزش همراه کند.  

باریا  با نگاهی هجوآمیز به بازخوانی سریع و گذرای دوره‌های مهم تاریخ سیاسی معاصر ایتالیا از دوران فاشیسم تا به روزگار قدرت رسیدن جمهوری خواه‌ها می‌پردازد و تلاش نه چندان هدفمند و آگاهانه‌ی مردم آن سرزمین برای به استقلال رسیدن و تشکیل یک جامعه مدنی را به تصویر می‌کشد. برخلاف پدر پپینو، اطرافیان پپینو در نقطه‌ی مقابل سیاست‌ورزی او قرار دارند. نگاه کنید به کارکرد و حضور هجوآمیز گاو شیرده به مثابه‌ی سرمایه و ارزش در فصل‌های مختلف زندگی پپینو و این جمله‌ی کنایه آمیز فرد اعلاء که در اعتراض به ناکامی پپینو نثارش می‌شود: «سیاست به تو چی داده؟ گاوهای تو را بیشتر کرده؟». پپینو  برخلاف رویاهای دور و دراز و بزرگش سواد کلاسیک و آکادمیک ندارد، حتی کتاب‌هایش در روزگار مدرسه خوراک احشام شده‌اند. او شاگرد مکتب زندگی است. برای همین است که حتی از پاسخ دادن به پرسش تاریخی و کتابی دخترش ناتوان است. کیفیت حضور این دختر بر خلاف برادرش که تظاهری از تکرار و تسلسل زندگانی پدر است همچون یک آنتی تز و عامل چالش میان نسل‌ها ایفاء نقش می‌کند.

تورناتوره در باریا همچون چند اثر درخشان قبلی‌اش وسوسه و نوستالژی سینما را به عنوان یک دستمایه‌ی هرچند فرعی به کار گرفته است: نمایش ترجمه‌ی همزمان میان نویس فیلم صامت در سینمای قدیمی باریا و موقعیت‌هایی طنزآمیز مثل مادری که گوش‌های دخترش را برای نشنیدن جمله‌هایی که به نظرش ناپسند است می‌گیرد، ادای احترام به آلبرتو لاتوادا و آلبرتو سوردی در سکانس بازسازی پشت صحنه‌ی فیلم مافیوزو( ۱۹۶۲) ، علاقه‌ی فرزند پپینو به جمع کردن نگاتیو فیلم‌های محبوبش ـ که احتمالا فیلم‌های محبوب خود تورناتوره  اند ـ در حالی که در کودکی از تاریکی سینما می‌ترسیده و جالب تر از همه اهمیت «به تماشای فیلمی از فلینی رفتن» ِ پپینو در پاریس که ادای دین دیگری از سوی تورناتوره به فیلمساز محبوبش است. پیش از این تورناتوره در سینما پارادیزو نیز با بازخوانی برخی از دستمایه‌های سینمای فلینی به خصوص با بازآفرینی اتمسفر و فضای فیلم آمارکورد دلبستگی و احترام عمیقش را به او نشان داده بود. به جز شباهت‌‌های کلی نگاه کنید به همسانی کارکرد غیر متعارف سالن سینما در آمارکورد و سینما پارادیزو… .

باریا مرور نسل‌ها و میراث‌شان را از طریق مفهوم و حضور «پدر/پدرانِگی» به نمایش می‌گذارد، مفهومی غریب که هرگز به اندازه‌ی مادر/مادرانِگی( تم غالب و مشخص ناشناخته فیلم قبلی تورناتوره) شناخته و درک و البته تفسیر نشده است. در باریا، پدر به عنوان سرچشمه‌ای از حکمت زندگانی حضوری شاخص دارد. چیکو، پدر پپینو او را با مفهوم تلاش آشنا می‌کند. رهسپار کردن پسر برای چوپانی ارجاع به کهن الگویی است که بازتاباننده‌ی مفهوم سلوک برای کمال و استعلاء است. وصیت پایانی چیکو در بستر مرگ، مشوق راه بی‌عاقبت و نامشخصی است که پسرش برگزیده است. پپینو بعدها اهمیت قضاوت درست درباره خوب و بد بودن آدم‌ها را به فرزندش می‌آموزد و با تکرار الگوی پدر، پسرش را با سینما – مکتب معرفت زندگی – آشنا می‌کند. سکانس ضیافت خانوادگی پس از شکست خوردن  پپینو در انتخابات، نقطه‌ی عطفی در سیر تکاملی شخصیت اوست که دیگر دست نیافتنی بودن آرمان‌ و آرزو را پذیرا شده است. پایان فیلم و موقعیت طنزآمیز تلاش پپینوی خردسال برای بازیافتن معصومیت از دست رفته‌ی زندگی با پیدا کردن گوشواره‌ی دخترش، در عین حال سرشار از حس غریب همین مفهوم پدر بودن است. کارگران ساختمان ادعای او را مضحک می‌دانند ولی ما می‌دانیم چه حسرت بزرگی از آن نقطه‌ تاریک گذشته در کارنامه‌ی زندگی پپینوی پدر، پپینوی عاشق، نقش بسته است. او می‌دود تا تنها نشانه‌ی بازمانده از روزگار رفته را از دست روزگار نو نجات دهد. او می‌دود، با تمام وجود می‌دود …

باریا فیلمی درباره‌ی رویا و آرمان انسان، تلاش و دویدن است. همه‌ی مسیر دایره‌ای قصه در رفتن و بازگشت پپینو برای / از سیگار خریدن خلاصه‌ می‌شود ـ ظاهرا این فعل سیگار خریدن برای دیگری به مثابه‌ی ابراز حضور  و اثبات شایستگی یکی از دستمایه‌های مورد علاقه تورناتوره است که به شکلی دیگر در مالنا هم وجود داشت ـ. فیلم با تلاش پپینو برای دویدن و زود رسیدن آغاز می‌شود. دویدن میراث پپینو برای پسرش است؛ نگاه کنید به فصل دویدن و فرار کردن فرزند او و دوستانش از دست صاحب باغ، تاکید بر نفس کم آوردن پپینو و رویارویی پسر پپینو با واقعیت عریان و تلخ پیری و اضمحلال پدر ـ در عین آرمان باختگی ـ  در سکانس معاینه در مطب دکتر و دویدن عاشقانه‌ی پپینو – عشقی پدرانه- در پی یک تصمیم و تکانه‌ی ناگهانی در ایستگاه راه آهن برای وداع واپسین با پسرش. همه‌ی این‌ها پیش زمینه‌ای است تا تورناتوره عنصر دویدن را در پایان به فرازی از  اثر خویش بدل سازد. روایت کلاسیک تورناتوره در انتها ناگهان با چرخشی دور از انتظار، زمان قراردادی و متعارف را کنار می‌گذارد. حالا پپینوی خردسال که وصله‌ی ناجور روزگار معاصر است و در فاصله یک چشم بر هم گذاشتن سفری دور و راز را پشت سر گذاشته، نشانه‌ی معصومیت کودکی فرزندش را در مخروبه گذشته‌ها پیدا کرده و در حال دویدن است و همین جاست که با کودکی مقطع آغازین فیلم  ـ که برای خریدن سیگار و برنده شدن در شرطی که پیش رویش گذاشته اند با تمام وجود می‌دود ـ موازی و هم زمان می‌شود… ولی سهم پپینو پس از این همه دویدن برنده شدن نیست. او خود به باخت خویش اقرار می‌کند:« بازنده بازنده است»، باختی که در سراسر زندگی‌اش با او بوده است. و اینجاست که تورناتوره پپینوی کوچک ـ که آگاهانه شبیه توتوی  دوست داشتنی سینما پارادیزو است ـ و ما را با تمهید پایانی‌ قرقره‌ی شکافته به جادوی «دم را دریافتن»  و تماشای روزنه‌های کوچک امید در زندگانی میهمان می‌کند. 

***

تداخل و همنشینی گذشته و حال و آینده در فصل پایانی باریا، پیوستگی غریب و تلخی با حسرت‌ها و از دست رفتن رویاها و آرزوهای بربادرفته‌ی پپینو دارد. پپینو می‌خواهد به سهم خودش دنیا را عوض کند. تاکید چیکوی محتضر بر جمله‌ی «سیاست خوبه» گوشه‌ای از طنز سیاه و بدبینانه‌ی تورناتوره در این اثر غیر رومانتیک است. چیکو حتی تنها سرمایه‌اش را، دندان‌هایی که با آن‌ها هویتش را ابراز می‌کرد، از دست داده و دیگر چیزی برای بیشتر باختن ندارد و تنها چشم انتظار رسیدن پسرش، پپینو، است تا با خیال آسوده چشم بر هم بگذارد و به خواب ابدی برود. واپسین جمله‌های حسرت‌خوارانه و تلخ  پپینو به پسرش تاکید دیگری بر تسلسل نسل‌ها، آرزوها و رویاهاست. «می‌خواهیم دنیا را در آغوش بگیریم ولی دست‌هایمان  برای این کارخیلی کوچک است»

.

گروهی از فیلم‌های تاریخ سینما کلاسیک شده‌اند و دیدن‌شان بر هر فیلم بین حرفه‌ای و پیگیر واجب است. از بر باد رفته تا سکوت بره‌ها. گروهی فیلم‌هایبه اصطلاح درجه دو هستند و دیدن‌شان برای سینمادوستان اهل اندیشه ضروری است. از فیلم‌هایی مثل مفت‌سوار آیدا لوپینو گرفته تا حباب سودربرگ و … و… و…

آن قدر فیلم خوب به دلیل ساز و کار سرمایه و کمپانی‌ها به پستو رفته یا سر به نیست شده که خدا می‌داند. در همین سال‌های اخیر و با پیشرفت تکنولوژی، آثار مستقل بسیاری با سرمایه‌ی شخصی ساخته شده‌اند که در بهترین حالت به جز نمایش در جشنواره‌های این چنینی ـ اغلب همین هم رخ نمی‌دهد ـ امکان نمایش نداشته‌اند . نکته‌ی حیرت انگیز و غیر قابل درک درباره این فیلم‌ها و سازندگاشان این است که این سازندگان جوان با روحیه‌ی عمیقا پوچ گرایانه و درب و داغانی که دارند حتی تمایل ندارند فیلم‌شان را به طور شخصی منتشر کنند. لازم نیست هزینه دی وی دی خام و تکثیر را بپردازند کافی است فیلمشان را در فرمتی معقول و با کمترین افت کیفیت در اینترنت به اشتراک بگذارند.

اگر آقای کریستوفر نولان که آخرین فیلمش  Inception گیشه‌های سینمای جهان را فتح کرده و به لطف هالیوود از یک فیلمساز اروپایی مستقل به یک فیلمساز پول‌ساز این‌چنانی تبدیل شده، چنین موفقیتی نمی‌داشت آیا فیلم شانزده میلی متری‌اش با نام تعقیب که با هزینه‌ی ناچیز و در خانه‌ی پدری‌اش ساخته بود مورد توجه قرار می‌گرفت و در سطح وسیع منتشر می‌شد؟

در هر حال این موضوع درباره فیلمسازان وطنی جذاب‌تر است بخصوص آن‌هایی که اساسا بی پروانه ساخت فیلم ساخته‌اند و مطلقا امیدی به نمایش فیلمشان نیست به شدت از امکان دیده شدن فیلمشان حتی در قبال منتقدان سینما جلوگیری می‌کنند. فیلم ساختن با آگاهی از چنین فرجامی عین حماقت است و تنها باطل السحر این حماقت، رها کردن فیلم برای دیده شدن است. 

این وسط فیلم‌های حرفه‌ای دیگری هم هستند که به دلایلی نامشخص مطرح نشده‌اند و امروز که آن‌ها را مرور می‌کنیم در حیرت می‌مانیم.  

اگر تماشاگر پیگیر سینما هستید این چند فیلم را بیابید و  ببینید. ( به سوالی که همین لحظه در ذهن شما هست پاسخ نخواهم داد. چون به یاد ندارم که به خود من  هم کسی در این‌باره پاسخ داده باشد و… هرکسی طاووس خواهد …)

Seconds

ثانیه‌ها / جان فرانکن هایمر

در اتمسفری خیالی، فیلمی عمیقا بصری با جانمایه‌ای اساطیری و فرجامی هولناک؛ میل به جاودانه شدن. جان فرانکن هایمر در این فیلم سیاه و سفید به دور از میزانسن‌های تعقیب و گریز و اکشن، شما را به ضیافت توانایی تحسین برانگیز خود دعوت می‌کند. سینما راک هادسن را از این بهتر به تماشا نگذاشته است. چشمانت را باز کن آمنبار اینجا کرنش می‌کند.

Failan

فایلان / هائه سانگ سونگ

اگر دوستدار سینمای کره جنوبی باشید نام‌هایی همچون کیم کی دوک، پارک چان ووک، تاکاشی میکه و…  را زیاد شنیده‌اید. ولی این قدرندیده‌ترین فیلم سینمای کره را باید ببینید تا آه از نهادتان برآید و دریابید که چه ظالمانه نادیده گرفته شده است. فیلمی که از حیث فرم روایی متقدم به بسیاری از آثار نوآورانه‌ای  است که در این یک دهه حلوا حلوا کرده‌ایم.  و جدا از آن فایلان روایتگر سودایی‌ترین عشق تاریخ سینما است. گزاف گفته‌ام؟ حلوای تن تنانی تا نخوری ندانی.

Brown bunny

خرگوش قهوه‌ای / وینست گالو

پرسه در چشم انداز؛ برآیندی از سینمای جاده‌ای، سینمای روشنفکرانه‌ی اروپا، سینمای کیارستمی از طعم گیلاس به بعد، دنیای پاریس تگزاس و … فیلمی برای دیدن و مبهوت شدن. سفری برای رهایش از وسوسه‌ی گناه.

eXistenZ

تریلر روان‌شناسانه‌ی دیوید کراننبرگ. مولف ‌ترین کارگردان زنده‌ی سینما. تشریح گر کالبد انسان در سایه‌ی پارادایم تکنولوژی و رسانه. درک دنیای این متفکر بزرگ و شاگرد راستین و وفادار مارشال مک لوهان، اصلا آسان‌ نیست. این فیلم با توجه به زمان ساخته شدنش پدرجد رویکرد معناکاوانه‌ی سینمای نوین قرن بیست و یکم است. تردید نکنید. کراننبرگ همچنان پیشقراول است. او بزرگ عرصه‌ی اندیشه است، سینما که هیچ.

Snake eyes

آچمز/ برایان دی پالما

قدرت‌نمایی دیگری از فرزند راستین سینما. میزانسن‌ها به سرانگشت او می‌رقصند. بهترین نقش‌آفرینی نیکلاس کیج. فیلمنامه‌ای بی نقص، اجرایی غبطه برانگیز. دی پالما بایکوت شده‌‌ترین فیلمساز همه‌ی دوران‌هاست. چه باک! او دامنه‌ی بصری سینما و نوترکیبی میزانسن را گسترش و ارتقاء داده. بگذار کوتوله‌ها روی شانه‌ی او سوار شوند.  Climax  تعلیق در سینما از آن اوست نه هیچکاک کبیر. تردید نکنید.

Deliverance

رهایی/ جان بورمن

هولناک‌ترین و تلخ‌ترین خشونت تاریخ سینما. بهترین پایان بندی تاریخ سینما. همین دو توصیف کافی نیست که به تماشای این فیلم حادثه‌ای و رازآلود جان بورمن کاربلد بنشینید؟ کارگردانی به معنای مطلق کلمه.

Body heat

گرمای تن/ لارنس کزدان

برآیند و عصاره‌ی فیلم نوآر در  تاریخ سینما. نوآر از این بهتر ساخته نخواهد شد. پدرجد فیلم‌ پر سر و صدایی همچون غریزه‌ی اصلی و بهتر و کامل‌تر از فیلم‌های غول آسایی که ملهم از آن‌هاست: غرامت مضاعف، پستچی همیشه دوبار زنگ می‌زند و …

White dog

سگ سفید / سم فولر

قدر نادیده، غیر قابل انتشار در زمان خود. بهترین نقش آفرینی یک حیوان در تاریخ سینما. تسلط حیرت انگیز یک پیرمرد در کارگردانی. مضمون بسیار مهم و قابل طرح. با فیلمنامه‌ای تحسین برانگیز و فراتر از گمانه‌های سطحی ما،  حاصل همکاری فولر و کرتیس هنسن. هنسن پسر خوب سینما است. یک مووی مانیای دوست داشتنی، ستایشگر نیک ری. صاحب یکی از ده نوآر برتر تاریخ سینما: محرمانه‌ی لس آنجلس.

Internal affairs

امور داخلی/ مایک فیگیس

کثیف‌ترین و نفرت‌بارترین پلیس تاریخ سینما. با حضور همیشه جادویی ریچارد گیر. او حتی از هری کثیف هم کثیف‌تر است. باور نمی‌کنید؟ این فیلم را ببینید. مایک فیگیس خیلی کمتر از توانایی‌اش به سینما افتخار داده ولی با این حال او هنوز هم کارگردان چند فیلم کالت است.

MR-73

پیشاپیش اعلام می‌کنم که این فیلم نهایتا یک فیلم پلیسی متوسط است و به دنبال شاهکار نباشید ولی اگر می‌خواهید یکی از بهترین آغازهای تاریخ سینما را ببینید تماشایش را از دست ندهید.( باور کنید ارزشش را دارد). حتی تصورش هم شورانگیز است. با آن آرپژ جادویی گیتار. با آن سحر حضور دانیل اوتوی. بزرگمرد کوچک سینمای فرانسه و جهان. بهترین بازیگر مرد فرانسوی همه‌ی دوران‌ها.

ادامه دارد